Ælfric's Lives of Saints/08aga

From Wikisource
Jump to: navigation, search
Ælfric's Lives of Saints by Ælfric, translated by Gunning / Wilkinson
Of Saint Agatha

non̅ febr̅. nat̅l̅ sce̅ agathe uirgin̅.

Agathes wæs geícged sum ge-sælig mæden  001
on æræ scyre sicilia · snotor ⁊ gelyfed ·
on ðam timan þe quintianus se cƿealm-bære ehtere ·
þære scyre geƿeold ƿælhreoƿlice under þam casere ·

Se ƿæs grædig gitsere · ⁊ his galnysse underþeod ·  005
deofles þeoƿet-lincg · ⁊ drihten onscunode ·

Þa com him to earan be Agathes drohtnunge ·  007
⁊ smeade hu he mihte  mæden him begitan ·
hét hí þa gefeccan · ⁊ betæhte hí anum fulum ƿife ·
afrodosia gecíged · sceand-lic on þeaƿum ·

Seo hæfde nigon dohtra · nahtlice ⁊ fracode ·  011
 heo geond þrittig nihte hire þeaƿas leornode ·
⁊ hire mod aƿende þurh þæra myltestrena forspennincgæ ·

Hƿæt ða affrodosia se fracedosta ƿimman ·  014
mid hire nigon dohtrum gedrehte agathen ·
hƿilon olecende · hƿilon egsigende ·
ƿende  heo mihte hire mod aƿendan ·

Þa cƿæð agathes · to þam yfelan teame ·  018

Eoƿer ƿord syndon ƿinde gelice ·  019
ac hí ne magon afyllan min fæstræde geþanc ·
þe is gegrund-staþelod ·
ðis heo cƿæð mid ƿope · ⁊ geƿilnode to ðroƿigenne
for cristes naman · þa cƿealm-bæran ƿita ·
sƿá sƿá se þurstiga · on ðære sunnan hǽtan
geƿilnað ƿylsprincges · oððe ƿæteres celincge ·

Þa geseah affrodosia ·  heo þære femnan mod  026
gebigan ne mihte · mid hyre bismorfullum tihtincgum ·
⁊ ferde to quintiane ⁊ cƿ̅ him þus to ·

Stanas magon hnexian · ⁊  starce ísen  029
on lædes gelicnysse · ærðan þe se geleafa mæge
of agathes breoste · beon æfre adƿæsced ·

Ic ⁊ mine dohtra · dæges · ⁊ nihtes ·  032
naht elles ne drugon · buton hi æfre tihton ·
to þinre geþafunga · þeah ðe us hƿonlice speoƿe ·

Ic hire bead gymmas · ⁊ gyrlan of golde ·  035
⁊ oðre mærða · ⁊ mære gebytlu ·
hamas · ⁊ hyred · ⁊ heo  eall forseah
on meoxes gelicnysse · þe lið under fotum ·

Þa yrsode quintianus · ⁊ hét hí ardlice feccan ·  039
befrán hí ða æt fruman · be hyre gebyrdum ·

Agathes þa cƿæð · ic eom æðelborenre mægðe ·  041
sƿá sƿá eall min mægð me is to ƿitan ·

Ða cƿæð se dema · Hƿi dest þu ðe sylfe ·  043
ðurh ƿace þeaƿas · sƿilce þu ƿyln sy ·

Agathes ⁊ƿyrde · Ic eom godes þinen ·  045
⁊ mycel æðelborennys · bið  man be cristes ðeoƿ ·

Quintianus cƿæð to þam cristes mædene ·  047

Hƿæt lá næbbe ƿé nane æþelborennysse  048
forðan þe ƿe forseoð þines cristes ðeoƿ-dóm ·

Agathes ⁊ƿyrde þam arleasan ⁊ cƿæð ·  050

Eoƿer æðelborennys becymð to sƿa bysmorfullum hæftnede ·  051
 ge beoð þeoƿan synne ⁊ stanum ·

Quintianus cƿæð · þa cƿealm-bæran ƿita  053
magon eaðelice geƿrecan ·
sƿa hƿæt sƿa ðu mid ƿedendum muðe tælst ·
sege sƿa þeah · ær ðu becume to þam fore-sædum ƿitum ·
hƿi ðu ure góda (sic) biggencgas forseo ·

Agathes ⁊ƿyrde · þam árleasan ðus ·  058

Ne cƿæð þu na góda · ac gram-licra deofla ·  059
þæra anlicnysse ge aƿendað on are · ⁊ on stanum ·
⁊ ealle ða græftas ofer-gyldað · mid cræfte ·

Quintian þa cƿæð ·  heo gecure oðer ðæra ·  062
sƿa heo mid fordemdum dyslice for-ferde ·
sƿa heo þam godum geoffrode · sƿa sƿa æðelboren ⁊ ƿis ·

Agathes him ⁊ƿyrde anrædlice ⁊ cƿæð ·  065

Beo þin ƿif sƿylc sƿa uenus · þin fule gyden ƿæs ·  066
⁊ beo ðu sƿylc sƿa Iouis · þin sceand-lica god ƿæs ·
 git magon beon getealde · eac betƿux þam godum ·

Þa hét quintianus · hí mid handum slean  069
gelome on  hleor ·  heo hlydan ne sceolde ·

Ða cƿæð agathes eft ða ylcan ƿord ·  071

Quintianus cƿæð · þu cyst  ðu gecure  072
þa tintregu to ðroƿigenne · nu þu minne teonan ge-edlecst ·

Þæt [sic @ Skeat] mæden him ⁊ƿyrde · micclum ic ƿundrie  074
þe snoterne mannan · to sƿa micclum dysige gebigedne ·
 ðu sƿylce for godas hæfst · þe ðe sceamað to ge-euenlæcenne ·

Gif hí soða godes (sic) synd · godes ic þe geƿisce ·  077
gif þu hí onscunast ƿit cƿeðaþ þonne án ·

Hat hí sƿa yfele · ⁊ sƿa unclæne ·  079
 gif ðu hƿylcne ƿyrige ·  ðu geƿisce him þæs ·
 his líf beo gelíc þinum laðum godum ·

Quintianus hire cƿæð to · Hƿi clypast ðu sƿa fela ideles ·  082
geoffra ðam godum ·  ic ðe gram-lice ne fordó ·

Ða ⁊ƿyrde agathes · unforht þam deman ·  084

Gif ðu mid ƿild-deorum me nu bætan ƿylt ·  085
hi beoð sona hand-tame · þurh þæs hælendes naman ·

Gif þu me fyr gearcost · me cymð fær-lice of heofonum ·  087
halƿendlic deaƿ · þurh drihtnes ænglas · [. @ Skeat]

Gif ðu me sƿingla behætst · ic hæbbe þone halgan gast ·  089
þurh ðone ic forseo ealle þine sƿingla ·
þa [sic @ Skeat] cƿehte se dema his deoflice heafod ·
⁊ hét hí gebringan on anū blindum cƿearterne ·
⁊ hét  heo sceolde hi sylfe beþencan ·
hu heo mihte æt-ƿindan þam ƿælhreoƿum tintregum ·

Ða cƿæð agathes · Þu earminge beðenc þe  095
hu ðu mæge æt-ƿindan ðam ecum ƿitum ·

Eode þa bliðelice to ðam blindum cƿearterne ·  097
sƿylce heo ƿære gelaðod · to lustfullum beor-scype ·
⁊ betæhte hire geƿin þam ƿel-ƿyllendan drihtne ·

Hƿæt ða on mergen se manfulla dema  100
het Agathen gelædan to his laðan ⁊ƿerdnysse ·
⁊ befrán hƿæt heo smeade be hyre gesundfulnysse ·

Agathes him cƿ̅ to · Crist me is for hæle ·  103

Se dema axode · hu lange ƿylt ðu ungesælige  104
ateon þas ydelnysse · mid cristes andetnysse ·
ƿið-sac ðinne crist · ⁊ clypa to þam godum ·
þe læs ðe þu ðin líf forlæte on iugoðe ·

Agathes ⁊ƿyrde anfealdlice ⁊ cƿæð ·  108

Ƿið-sac ðu þine godas · þe synd stænene · ⁊ treoƿene ·  109
⁊ gebide þe to þinum scyppende · þe soðlice aleofað
gif ðu hine forsihst · þu scealt on ecū ƿitum ðroƿian ·

Þa ƿearð se arleasa gehathyrt · ⁊ hét hí on hencgene a-streccan ·  112
⁊ ðraƿan sƿa sƿa ƿiððan ƿælhreoƿlice ⁊ cƿæð ·
forlæt þine anƿylnysse ·  ðinum life beo geborgen ·

Agathes ⁊ƿyrde on ðære hencgene þus ·  115

Sƿa ic lust-fullige on þisum laðū ƿitum ·  116
sƿa sƿa se ðe gesihð · þone þe he geƿilnode ·
oððe se þe fint fela gold-hordas ·

Ne mæg min saƿl beon gebroht mid blysse to heofonum ·  119
butan min lichama beo on þinum bendum genyrƿod ·
⁊ fram ðinum cƿellerū on þinum copsum agrapod ·

Þa gebealh hine se ƿælhreoƿa ⁊ het hí geƿriðan  122
on ðam breoste mid þære hencgene ⁊ het siððan ofaceorfan ·

Agathes him cƿæð to · Eala ðu arleasosta  124
ne sceamode þé to ceorfanne   ðu sylf suce ·
ac ic habbe mine breost on minre saƿle · ansunde ·
mid þam ðe Ic min andgit eallunga afede ·

Quintianus ða hét hí to cƿearterne gelædan ·  128
⁊ hét hire ofteon · ætes · ⁊ ƿætes ·
⁊ cƿæð  nan læce hí lácnian ne moste ·

Efne ða on middre nihte com sum harƿencge mann  131
Into þam cƿearterne · ⁊ his cnapa him ætforan ·
hæfde leohtfæt on handa · ƿolde þa halgan gelacnian ·

Seo eadige agathes cƿæð to ðam læce ·  134

Ne gymde Ic nanes læce-cræftas næfre on minū life ·  135
ic hæbbe minne hælend þe gehælð mid his ƿorde ·
he mæg gif he ƿyle · mihtelice me gehælan ·

Þa cƿ̅ se harƿencga · he me sende to ðe ·  138

Ic eom his apostol · ⁊ ðu efne nu bist  139
hál on his naman · ⁊ he sona ferde ·

Þa cneoƿode Agathes · ⁊ ðancode criste  141
 he hí gemunde · ⁊ his mæran apostol
to hire asende · mid sƿylcum frofre ·

Æfter ðam gebede · beseah to hyre breoste ·  144
⁊ ƿæs  corfene breost · þurh crist ge-edstaðelod ·
⁊ ealle hire ƿunda ƿurdon gehælede ·

Þær scean ða mycel leoht · on þam sƿeartum cƿearterne ·  147
sƿa  ða ƿeardas flugon · mid fyrhte fornumene ·

Þa tihton þa hæftlingas ·  halige mæden ·  149
 heo aƿæg eode · ⁊ ða ƿita for-fluge ·

Þa cƿæð agathes  æðele mæden ·  151

Nelle ic amyrran mine kynehelm ·  152
ne ða ƿeardas gesƿencan · ac ic þurh-ƿunige hér ·

Þa on ðam fiftan dæge het se dema hí gefeccan ·  154
⁊ cƿ̅  heo sceolde þam godum geoffrian ·
oððe mid teartum ƿitum getintregod beon ·

Þa cƿæð Agathes · þu earma ⁊git-leasa ·  157
hƿa ƿyle clypian to stane · ⁊ na to þam soðan gode ·
ðe me fram eallum þam ƿitum · þe ðu ƿælhreoƿlice ·
on minum lice gefæstnodest · for his naman gehælde ·
⁊ min breost ge-edstaðelode · þe ðú arleasa forcurfe ·

Þa befrán se hæðen-gylda · hƿa hi gehælde ·  162

Agathes cƿæð · Crist godes sunu ·  163

Quintianus cƿ̅ · to ðam clænum mædene ·  164
git þu namast crist? [sic @ Skeat] Heo cƿæð him to ⁊sƿare ·

Crist ic andette · mid ƿelerum · ⁊ æfre mid heortan to him clypige ·  166

Ða cƿ̅ · se deofles þén · nu ic sceal geseon ·  167
gif crist ðe gehælð · het ða streoƿian geond þa flór ·
fela byrnenda gleda · ⁊ to-brysede tigelan ·
⁊ hí sƿá nacode het ƿylian on þam fyre ·

Þa ƿearð mycel eorð-styrung · on ðære ylcan stoƿe ·  171
⁊ feol se stænene ƿáh · uppan þæs stuntan ræd-boran ·
 he ællto-cƿysde · ⁊ sum oþer cniht samod ·
sƿyðe rihtlice sƿá · forðan þe hí ræd-boran ƿæran
þæs arleasan deman · to his yfelum dædum ·

Eac sƿylce seo burh eall byuigende stód  176
for ðære eorð-styrunge · ⁊ arn seo burhƿaru
endemes to þam arleasan · axiende mid gehlyde ·
hƿi hé  godes mæden · sƿa gramlice tintregode ·

Þa fleah quintianus · afyrht for ðam gehlyde ·  180
⁊ eac seo eorð-styrung hine ge-egsode þearle ·
hét sƿa þeah hí gebringan binnan ðam cƿearterne ·

Hƿæt ða Agathes inƿerdlice clypode ·  183
mid astrehtum handum to þam hælende þus ·

Eala ðu min drihten · þe me to menn gesceope ·  185
⁊ æfre fram cyldhade me gescyldest ofþis (sic) ·
þu þe ƿoruldlice lufe aƿendest fram me ·
þu ðe dydest  ic ofer-com þæs cƿelleres tintregu ·
scearp isen · ⁊ fyr · ⁊ þa slitendan claƿa ·
þu ðe me on þam ƿitum geþyld forgeafe ·
ðe ic bidde drihten ·  ðu minne gast
nu to þe genime · forðan þe nú ís tima ·
 ic þas ƿoruld forlæte · ⁊ to þinre liðan milþeortnysse
becuman mote · min leofa drihten ·

Æfter þysum gebede binnan þam cƿearterne  195
heo ageaf hire gast · ⁊ to gode siðode ·

Þa com seo burh-ƿaru · ⁊ bebyrigde hire líc  197
mid mycelre arƿurð-nysse · on eall niƿere þryh ·

Þær com ða godes encgel gangende sƿa sƿa mann ·  199
þā fyligdan æt fotum fela ƿlitige cnapan ·
⁊ sette enne marmstán æt þæs mædenes heafde
binnan þære þryh · þysum ƿordum aƿritene ·

Mentem sct̄* spontaneam honorē deo · et patrie liberationem · [. @ Skeat]  203

 [Þæt @ Skeat] is on englisc · halig mod · sylfƿille ƿurðmynt · þam ƿél-ƿyllendan gode · ⁊ eardes alysednyss ·  204

Þa aƿende se encgel aƿeg mid þam cnapum ·  205
⁊ nes se mann on þære scire þe hi gesaƿe ærþán ·

Hƿæt ða quintianus cristes ƿiðer-ƿinna ·  207
ferde on scipe · ofer semithetū
embe agathen æhta · ⁊ eac ƿolde gehæftan
ealle hire mægðe · ac hé ne moste for criste ·

Hine gelæhte an hors · þa ða he læg on ðam scipe ·  211
hetelice mid toðum ⁊ hefde him úpp ·

Þa spearn oðer hors to · ⁊ asprencde hine ofer bord ·  213
⁊ næs his fule líc afundan æfre siððan ·
þa ne dorste nan man dreccan hire megðe ·
ac arƿurðodon hí ealle · ge-egsode þurh god ·

On þære ylcan scire sicilian landes ·  217
ís án byrnende munt · þone menn hatað ethna ·
onæled mid sulphore ·  is sƿæfel on englisc ·

Se munt byrnð æfre · sƿá sƿá má oþre doð ·  220
þa ge-timode hit ymbe tƿelf-monað
æfter agathes þroƿunge · ⁊ ethna up ableoƿ
sƿyðe egeslice ontendnysse · ⁊ arn be þam munte
on flodes gelicnysse · ⁊ formulton þa stanas ·
⁊ seo eorðe forbarn · oð  hit to þære byrig becom ·
þa urnon þa hæðenan · to þære halgan byrgene ·
⁊ ahofen þone ofer-brædels of þære halgan byrgene
to-geanes þam fyre · þe hí afærde forðearle ·

Þa ƿearð  fyr gestilled · ⁊ æt-stod sona  229
for agathen ge-earnungum · þære æðelan femnan ·
six dagas hit barn · ⁊ æt-stód on þam dæge ·
þe seo eadige Agathes · to ðam éce life geƿát ·
 sƿa ƿurde gesƿutelod  seo ceaster ƿearð ahréd
fram þæs fyres frecednysse · þurh agathen · foreþingunge ·
þam hælende to lofe · þe his halgan sƿa ƿurðaþ ·
þæs him sy á ƿuldor on ecere ƿorulde · amen.