Ælfric's Lives of Saints/12wed

From Wikisource
Jump to: navigation, search
Ælfric's Lives of Saints by Ælfric
In Caput Ieiunii (Ash-Wednesday)

in caput ieiunii.

Þis spel gebyrað seofon niht ær lenctene.

On ðysse ƿucan on ƿodnes-dæg sƿa sƿa ge sylfe ƿiton · 001
is caput ieiunii ·  is on englisc · heafod lanctenes fæstenes ·

Ƿe etað on þam sunnan-dagū on undern ⁊ on æfen · 003
| forðan þe se sunnan-dæg is sƿa halig
 se man bið ƿyrðe ðe on þam dæge fæstan ƿile.
 he beo amansumod gif he hit for his anƿylnysse deð ·

Ne eac man ne mót · cneoƿian on sunnan-dagum · 007

Ƿe sculon sƿa þeah ægðer ge on sunnon-dagum 008
ge on oðrum dagum druncennysse ⁊ oferfylle forbugan ·
be ðam þe us bec tæcað · ⁊ huru sƿyðost on lencten ·

Nu ne beoð na feoƿertig daga 011
on urū lenctenlicū fæstene gefyllede ·
buton ƿe fæsten þær-foran to þas feoƿer dagas ·
ƿodnes dæg · ⁊ þunres dæg · ⁊ frige dæg · ⁊ sæternes dæg ·
sƿa sƿa hit gefyrn geset ƿæs þeah ðe ƿe hit eoƿ nu secgan ·

On þone ƿodnes dæg ƿide geond eorðan · 016
sacerdas bletsiað sƿa sƿa hit geset ís ·
clæne axan on cyrcan · ⁊ þa siððan lecgað
uppa (sic) manna hæfda ·  hi habban on gemynde
 hi of eorðan comon · ⁊ eft to duste geƿendað ·
sƿa sƿa se ælmihtiga god to adame cƿæð ·
siððan he agylt hæfde ongean godes bebod ·

On gesƿincū þu leofast ⁊ on sƿate þu etst 023
þinne hláf on eorðan · oð þu eft geƿende
to þære ylcan eorðan þe þu of come ·
forðan þe þu eart dust · ⁊ to duste geƿendst ·

Nis þis na gesæd be manna saƿlum · 027
ac be manna lichaman þe for-molsniað to duste ·
⁊ eft sceolan on domes dæg ðurh ures drihtnes mihte
ealle of eorðan arísan þe æfre cuce ƿæron ·
sƿa sƿa ealle treoƿa cuciað æfre on lenctenes timan ·
þe ær þurh ƿyntres cyle ƿurdon adydde ·

Ƿe rædað on bocum ægðer ge on ðære ealdan ǽ · ge on þære níƿan · 033
 þa menn þe heora synna be-hreoƿsodon ·
 hí mid axum hi sylfe bestreoƿodon ·
⁊ mid hæran hi gescryddon to lice ·
nu do ƿé þis lytle on ures lenctenes anginne ·
 ƿe streoƿiað axan uppan ure heafda
to gesƿutelunge  ƿe sculon ure synna
behreoƿsian · on ure lencten-licum fæstene ·

Sum unge-rad mann ƿæs mid ælfstane bisceope 041
on ƿiltun-scire on hirede · se man | nolde gan
to ðam axum on þone ƿodnes dæg · sƿa sƿa oðre men dydon
þe þa mæssan ge-sohton ·

Þa bædon his geferan 044
 he eode to þam mæsse-preoste ·
⁊ under-fæncge þa gerynu þe hi under-fengon ·

He cƿæð ic nelle · 047

Hi bædon þa-git · 047
he cƿæð  he nolde · ⁊ ƿealode mid ƿordū ·
⁊ sæde  he ƿolde his ƿifes brucan
on þam unalyfedū timan ·

Hi leton þa sƿa · 050
⁊ hit gelamp  se gedƿola rád on ðære ƿucan ymbe sum ærende ·
þa gestodon hine hundas hetelice sƿyðe ·
⁊ he hine ƿerode oþ his sceaft
ætstod ætforan him · ⁊  hors hine bær forð ·
sƿa   spere him eode þurh ut · ⁊ he feoll cƿelende ·

He ƿearð ða bebyrged · ⁊ him læg on-uppan 056
fela byrðena eorðan binnon seofon nihton ·
þæs ðe hé forsóc þa feaƿa axan ·

On þære ylcan ƿucan com sum truð to þæs bisceopes hirede · 059
se ne gymde nanes lenctenes fæstenes · ac eode him to kicenan ·
þa hƿíle ðe se bisceop mæssode ⁊ began to etenne ·
he feoll þa æt ðære forman snæde
under-becc gesƿogen · ⁊ spaƿ blod ·
ac him gebyrede sƿa ðeah  feorh earfoðlice ·

Us sæde eac oft aþelƿold se halga bisceop 065
þe nu ƿyrcð ƿundra ðurh god ·
 he cuðe anne mann mid ælfege bisceope ·
se ƿolde drincan on lenctene þonne hine lyste ·

Þa sume dæg bæd he þone bisceop ælfeh · 069
blætsian his ful · he nolde · ⁊ se dysiga dranc
butan bletsunge ⁊ eode him út ·

Man slætte þa ænne fearr feringa þær-ute · 072
⁊ se fear arn him togeanes · ⁊ hine ðyde  he his feorh forlét ·
⁊ gebohte sƿa ðone untiman drenc ·

Ælc þæra manna þe yt oððe drincð 075
on untiman on þam halgan lenctene · oððe on rihtfæsten-dagum ·
ƿite hé to soðan  his saƿl sceal sarlice hit gebicgan ·
ðeah þe se lichama her lybbe gesund ·

Ƿe sceolan geƿilnian symle þæs ecean lifes · 079
forþan þe on þam life syndon gode dagas ·
na sƿa þeah manega dagas ac | an · se ne geendað næfre ·

Þeah þe hƿa ƿille hér on lífe habban góde dagas · 082
he ne mæg hi hér findan þeah þe hé sy ƿelig
forðan þe he bið oþþe untrū · oððe hohfull ·
oþþe his frynd him æt-feallað · oðð [sic @ Skeat] his feoh him æt-byrst.
oððe sum oðer ungelimp on þysum life him becymð ·
⁊ þær-to-ecean he him ondræt his deaðes symble ·

Ne bið nan þyssera yfela on þam ecan life · 088
ac bið se án góda dæg mid gode sylfum ·
butan sorge ⁊ sare · ⁊ ealra gesƿencednyssa ·
⁊ un-ge-endod blis betƿux eallum halgum ·

Ƿel mæg ge-hƿá ƿitan  gif ahƿær is myrcð ⁊ ƿuldor · 092
 þær is unasecgendlic ƿuldor þær se ƿunað þe ealle ðincg gesceop ·
⁊ god sylf hæfð gehaten eallum þam ðe hine lufiað ·
 hi moten ƿunian on ðam ylcan ƿuldre
mid him sylfum a butan ende ·

Ƿite nu  god ne lihð næfre · 097
⁊ ƿarna  þu him ne leoge · gif þu him lihst
ne bepæcst þu na hine · ac þe sylfne sƿyþe ƿraðe ·

Mænig ƿelig man is on ðyssere ƿorulde 100
þe ƿolde mycelne scet · ⁊ ungerím feos syllan
ƿið þam gif he hit gebicgan mihte ·  he hér for ƿorulde lybban moste
butan eallum gesƿyncum æfre unge-endod ·
⁊ him ealle þincg gelumpon sƿa sƿa him sylfum gelicode ·
⁊ he ƿære orsorh æfre ælces yfeles ·

Ðeah þe hit sƿa beon mihte  he þas blisse begitan mihte 106
þe ic nu fore-sæde · nære hit sƿa ðeah þe geliccre [sic @ Skeat] þære ecean myrhðe ·
þonne bið þam menn þe sit on cƿearterne ·
ƿið þam menn þe færð frig geond land ·

Nu se rica mann ne mæg her habban þe má 110
þe ure ænig þa orsorgan ⁊ þa unateorigendlican blysse ·
hƿi nele he þonne oððe ƿe gebycgan
on þysum earmum life þa ecean myrhðe
mid godum geearnungum ⁊ ælmys-dædum ·

Git ƿe magan secgan sume bysne be þysum · 115

Gif man læt nu ænne þeof to slege · 116
hu ƿenst ðu · nolde he syllan ealle his æhta
þeah þe | he ƿelig ƿære · ƿið þan þe he libban moste
gif man him þæs geðafian ƿolde ·

He ne mihte sƿa-þeah 119
æfre libban · þeah ðe he hine þa ut alysde ·
ac he hæfde fyrst ane feaƿa geara ·

Bið nu micel rǽd · þam þe his sylfes recð · 122
 he him gebycge  ece líf þe ƿe embe spræcað ·

Nu þencst ðu ⁊ cƿiðst · hu mæg ic  ece líf gebycgan? [sic @ Skeat] 124

Ic ðe secge · sele þe sylfne gode · 125
sƿa  þu lufige þa ðingc [sic @ Skeat] þe god lufað ·
⁊ þa ðincg onscunie þe god onscunað ·

God ascunað leasunga · ⁊ lufað soðfæstnysse · 128

Ne beo þu na leas-breda oþþe sƿicol · 129
ac beo soðfæst ⁊ symle getryƿe ·
forðan þe se tryƿleasa ne bið nanū hlaforde to hæbbenne ·
ne eac ðæs untreoƿan god ne recð ·

Hit bið sƿiðe langsum  ƿe ealle godes beboda 133
her nu eoƿ gereccan · ac doð an ðincg ·
cepe gehƿá  he his lif on unnyt ne aspende ·
ac leornige godes beboda æt ƿisum lareoƿū
⁊ þa healde sƿa he selost mæge ·

Gif he hƿæt to-brece ongean godes ƿillan bete  georne · 138
þonne bið he godes mann ⁊ god him sylð tomedes
 ece lif · þe ƿe ær embe spræcon.


 141 {\tab}Nu bið ælc mann gefullod on naman þære halgan þrynnysse · ⁊ he ne mot na beon eft gefullod ·  ne sy foreseƿen þære halgan ðrynnysse to-clypung · ac seo soðe behreoƿsung ⁊ dædbot mid gesƿicennyssū yfeles us aþƿyhð eft fram his synnum · þe ƿe æfter urum fulluhte gefremedon ·

 145 Se mild-heorta god cƿæð be eallum synfullum mannum tƿa ƿord sƿiðe fremfulle ·

 146 Declina a malo et fac bonum ·  is buh fram yfele · ⁊ dó gód ·

 147 Nis genoh  þú fram yfele buge · butan þu symle be þinre mæðe gód gefremme ·

 149 Dædbot mid gesƿicennysse yfeles · ⁊ ælmys-dæda · ⁊ halige gebedu · ⁊ geleafa · ⁊ hiht on gode · ⁊ seo soðe lufu godes ⁊ manna · gehælað ⁊ gelacniað ure synna · gif ƿe þa læce-domas geornlice begað ·

 152 God cƿæð  he nolde þæs synfullan | deað · ac he ƿile sƿyðor  he gecyrre fram his synnum ⁊ libbe ·

 153 Eft cƿæð se ælmihtiga god ·

 154 Gif se arleasa ⁊ se synfulla ƿyrcð dæd-*bote ealra his synna · ⁊ hylt mine beboda · ⁊ rihtƿysnysse begæð · he lifað ⁊ ne sƿylt na yfelū deaðe · ⁊ ic ne gemune nanre his synna þe he gefremode ·

 157 Nis nan leahter sƿa healic  man ne mæg gebetan · gif he yfeles gesƿycð · ⁊ mid soðre behreoƿsunge his gyltas · be lareoƿa* · tæcinge behreoƿsað ·

 159 Se man þe ƿile his synna beƿepan · ⁊ ƿið god gebetan þonne mot he geornlice ƿarnian ·  he æft þam yfelum dædum ne ge-edlæce ·

 162 Se man þe æfter his dæd-bote his manfullan dæda ge-edniƿað · se gegremað god · sƿa  he bið þam hunde gelic þe spyƿð ⁊ eft ytt   he ær aspaƿ ·

 164 Ne nan man ne sceal elcian  he his synna gebete · forðan þe god behet ælcum behreoƿsigendū his synna forgifnysse · ac he ne behet nanum elciendum ge-ƿis lif oþ mergen ·

 167 Ne sceamige nanum menn  he anum lareoƿe his gyltas cyðe* · forðan þe se þe nele his synna on ðissere ƿorulde andettan mid soðre behreoƿsunge · him sceal sceamian ætforan gode ælmihtigum · ⁊ ætforan his engla ƿerodum · ⁊ ætforan eallum mannū · ⁊ ætforan eallū deoflum æt ðam micclan dome · þær ƿe ealle gegaderode beoð ·

 172 Þær beoð cuðe ure ealra dæda eallum þam ƿerodū · ⁊ seðe ne mæg for sceame his gyltas anū menn ge-andettan · him sceal þonne sceamian · ætforan heofon-ƿarum · ⁊ eorð-ƿarū · ⁊ hel-ƿarum · ⁊ seo sceamu him bið endeleas ·

 175 Ƿitodlice ne begit nan mann hys synna forgifnysse æt gode · buton he hi sumū godes menn geandette · ⁊ be his dome gebete ·

 177 Eft ne mot nan mann ne ne sceal secgan on hine sylfne þæs ðe he ƿyrcende næs · sƿa sƿa ƿe on bocum rædað be sumū treoƿ-fæstum ƿife · þe ƿolde hire lif forlætan ærþan þe heo luge ·

 180 Hieronimus | se halga lareoƿ aƿrat on sumere stoƿe be ðam ƿife þus ·


He cƿæð  sum ƿer ƿære þe his ƿif forsæde · 181
sƿa  heo sceolde hi sceandlice forlicgan ·
⁊ hi ƿurdon þa gebrohte buta to ðam deman ·
 unscyldige ƿif · ⁊ se foresæda cniht ·

Hi ƿurdon þa besƿungene · ⁊ sƿyðlice getintregode · 185
sƿa sƿa þa ƿæs geƿunelic to ƿitnigenne forligr ·

Hi man clifrode þa mid isenum claƿum · 187
þæt hi sceoldan secgan hƿeðer hit soð ƿære ·

Ða ƿolde se cniht his ƿite ge-endian 189
mid sceortū deaðe · ⁊ forsæde hí buta ·

Þa cƿæð  anræde ƿíf · betƿux þam anðræcū ƿitum · 191

Eala ðu drihten crist · þe ealle digle þincg ƿast · 192
ðu þe eart modes smeagend ⁊ manna heortan ·
þu ƿast  ic ne ƿið-sace  ic sylf ne forfare ·
ac ic nelle secgan unsoð on me sylfe
 ic ƿið þe ne syngie · gif ic me sylfe forleoge ·

Heo cƿæð þa to ðam cnihte · eala þu forcuðost manna · 197
hƿi ƿoldest þu forsecgan unc unscildige sƿa? [sic @ Skeat]

Ic ƿylle eac sƿeltan na scyldig sƿaþeah · 199
⁊ ic ferige mid me forð unsceðþignysse ·
forðan þe nates-hƿon ne sƿylt se þe bið ofslagan to life ·

Þa ƿundrode se dema þæs ƿifes anrædnysse · 202
 heo nolde andettan on sƿa earfoþū ƿitū ·
 se cniht sæde sona for yrhðe ·
⁊ demde  hi man sceolde ofslean buta ·

Þa arn  folc to ardlice for ƿafunge · 206
⁊ se cƿellere sloh sona þone cniht
þe hine sylfne for-leah ·  he læg heofod-leas
mid anum sƿencge · ⁊ hine siððan beƿende
to þam anrædan ƿife · ƿolde hi ofslean ·

Heo let to slege ⁊ he slóh þa tó 211
mid eallū mægene · ac  sƿurd ne mihte
buton þa hyde ceorfan · þeah þe he hetelice sloge ·

He ƿearð þa ofsceamod ⁊ sloh eft sƿiðe · 214
þa æt-stód  sƿurd ⁊ þone sƿuran ne hrepode ·
ac þam cƿellere æt-feoll færlice his gold ·
þaþa he sƿa hetelice his handa cƿehte ·

 ƿif him cƿæð to · 218

Cniht nim þin gold · 218
þe læs þe hit þe losige  ðu lange besƿunce ·

Sƿa orsorh ƿæs  ƿíf under þam ƿæl|-hreoƿan cƿellere · 220
 heo locode his goldes þe hi belifian \superscript{vel heafdian} ƿolde ·

Þa sloh se cƿellere git mid þam sƿurde hire tó · 222
ac seo halige þrynnys  sƿurd gelette ·
 hit ƿundian ne moste þæs ƿifes sƿuran ·

Þa ƿolde he þurh-þýn hi þƿyres mid þam sƿurde · 225
ac se ord bigde upp to þam hiltum ·
⁊ ne dorste hi hreppan forðan þe heo næs dyrne forligr ·

Þa cƿæð eall seo meniu þe ðær mid stód ofƿundrod · 228
 se cƿellere ne sceolde sƿencan hi na leng ·
⁊ drifan hine aƿeg mid ƿæpne mid ealle ·

God ƿolde þa git his ƿundra gesƿutelian 231
þurh  anræde ƿíf · ⁊ him geƿearð þa eallum
 man funde niƿe sƿurd ⁊ niƿne slagan þærto ·
forðan þe crist ƿolde hi ge-edcucian of deaðe ·

Heo ƿearð þa ofslagan · ac hire sƿura næs þurh-slagen · 235

Heo ƿæs sƿa-þeah dead ⁊ sona bebyrged · 236
ac god hi eft arærde eaðelice of deaðe
on þære ylcan nihte · ⁊ heo ansund lyfode
on ƿorulde siððan lange to ƿuldre þam ælmihtigan ·
se þe hyre unscæððignysse sƿa gesƿutelode mid ƿundrum ·

Heo nolde seccgan [sic @ Skeat] unsoð ⁊ hi sylfe fordeman · 241
forðan þe se leasa muð ofslihð þæs mannes saƿle ·

Nu ge habbað gehyred  ge forhelan ne sceolan 243
eoƿre agenne synne ne eac secgan na mare
þonne ge ƿyrcende ƿæron · þe ma þe þis ƿif dyde ·
forðan þe ælc hiƿung · is ant-sæte gode ·

Se cniht leah on hine sylfne ⁊ ofslagen ƿearð sona · 247
sƿa eac dauid cynincg hét acƿellan þone mann
þe him sæde  he ofsloge saul þone cynincg ·
⁊ ƿolde mid þære leasunge licettan ƿið dauid ·

Dauid clypode þaða se cniht dead ƿæs · 251

Nu ðu cƿæde  þu acƿealdest þone cynincg saul · 252
beo þin blod ofer þe ⁊ bufan þinum heafde ·

Se man þe ƿile his synna andettan ⁊ gebetan · 254
he sceal dón þonne forgifnysse eallum þam mannum
þe him ær abulgon · sƿa sƿa hit stent on þam pater-nostre ·
⁊ sƿa sƿa crist cƿæð on | his godspelle ·

He cƿæð · 257

Buton ge forgifan þam mannū þe ƿið eoƿ agyltað 258
mid inƿerdre heortan · nele se heofonlica fæder
eoƿ forgifan eoƿre gyltas ·

Ælc cristen man sceal cunnan his pater-noster · ⁊ his credan · 261

Mid þam pater-nostre he sceal hine gebiddan · 262
⁊ mid þam credan he sceal his geleafan getrymman ·

Se lareoƿ sceal secgan þam læƿedum mannum 264
 andgyt to þam pater-nostre ⁊ to ðam credan ·
 hi ƿiton hƿæs hi biddað æt gode ·
⁊ hu hi sceolon on god gelyfan ·

Ƿe sceolan beon þeonde symble on godnysse · 268
⁊ elce dæg geeacnian us þa ecean speda
þa hƿile þe ƿe moton · forðan þe ƿe ne magon
æfter ure geendunge aht dón to góde ·
ac þær ƿe habbað edlean þæs ðe ƿe ge-earnodon hér ·

Ne sceal nan mann ƿenan ne on his mode þencan 273
 he hæbbe gefremod fela to góde ·
⁊ ne þurfe na mare þyllices begán ·
forðan þe he forlyst  lytle  he ær dyde ·
gif he ƿenð  he ne ðurfe þanon forð ƿyrcan
nan þincg to góde · sƿylce he to gód sy ·

Fela halige menn fram frymðe middan-eardes · 279
ƿæron beforan us ƿundorlice geþogene ·
þam ƿe nu ende-menn geefenlæcan ne magon ·
ne ða þing gefyllan þe hi gefremodon on life ·
forði ƿe sceolan habban huru eadmodnysse ·

Eft is us to smeagenne hu se ælmihtiga crist 284
his eadmodnysse cydde · þaða he to cƿale sealde
hine sylfne for us · ⁊ sƿa ure synna æt-bræd ·
hu mæg nu manna eadmodnys beon mycel geþuht ·
togeanes his eadmodnysse þe ælmihtig god is ·

Ƿe sædon nu þis spel · forðan þe her bið læs manna 289
on ƿodnes dæg · ðonne nu to dæg beoð ·
⁊ eoƿ gebyrað  ge beon gescrifene ·
on ðissere ƿucan · oððe huru on ðære oðre ·

Sy him á ƿuldor ðe leofað · ⁊ rixað on ecnysse · 293
ece drihten · AMen; [sic @ Skeat]