Ælfric's Lives of Saints/22app

From Wikisource
Jump to: navigation, search
Ælfric's Lives of Saints by Ælfric, translated by Gunning / Wilkinson
Saint Appollinaris, Martyr

x kl̅ augusti. nat̄l̄ sci̅ apollonaris martyris.

On ðæs caseres dagum ðe clavdius ƿæs gehaten · 001
com se eadiga petrus frā antiochian byrig ·
in to rome byrig mid manegū gebroðrum ·
⁊ bodode geleafan bealdlice þam folce
romaniscū · ⁊ Iudeiscum · sƿa sƿa drihten him geƿissode ·
sƿa  ða romaniscan ⁊ ða reðan iudeiscan
manega gelyfdon on þone lyfigendan hælend
þurh petres bodunge · ⁊ ge-bugon to fulluhte ·
be-hreoƿsigende heora synna mid soðre dædbote ·

Hi under-fen|gon þa godes ƿord mid gastlicre blysse · 010
 god ƿolde asendan his sunu to man-cynne ·
⁊ þurh hine ge-edniƿigian ðisne ealdan middan-eard ·

Þa ƿæs ðær mid petre sum arƿurðe godes man 013
apollonaris gehaten · þæs halgan apostoles folgere ·
to ðam cƿ̅ petrus æfter sumum fyrste ·

Efne þu eart gelæred on eallum þingū be ðam hælende · 016

Arís nu ⁊ under-foh þone halgan gast · 017
⁊ haligne bisceop-had on þæs hælendes naman ·
⁊ far to þære byrig þe is gehaten rauenna ·
þær ƿunað micel folc on fulum hæðenscype ·
boda heom [him → heom] be þam hælende · ⁊ ne beo ðu afyrht ·

Sƿutollice ðu ƿast  se is soð godes sunu · 022
seðe deadum for-geaf lif æfter deaðe ·
⁊ ƿanhalum mannū mid his ƿorde læce-dóm ·

Æfter ðysum ƿordū se eadiga petrus 025
gehadode Apollonarem ⁊ gehalgode to bisceope ·
⁊ his handa sette ofer his heafod ⁊ cƿ̅ ·

Asende ure hælend crist his halgan engel mid þe · 028
se geforðige ðé · ⁊ þine fare geƿissige ·
⁊ þe ge-tiþige þæs ðe þu ge-ƿilnige ·
⁊ hine sƿa sende <sp>to ðære byrig</sp> mid siblicum cosse ·

Appollonaris ða ferde to ðære fore-sædan byrig · 032
⁊ Sumne blindne mann gehælde · ærþan þe he to ðære byrig become ·
⁊ manega gelyfdon þurh ðæs mannes hælþe
on ðone soðan god · ⁊ sƿa ƿurdon gefullode ·

He com ða to rauenna ðære byrig ⁊ hraðe þær gesƿutelode 036
þæs hælendes mihte on ƿann-halum mannū ·

Þær ƿæs sum forð þegen on þære fore-sædan byrig · 038
se hæfde gehyred be ðam halgan ƿere ·
⁊ axode gif he cuðe aht on læce-cræfte ·

Apollonaris him cƿ̅ to · 041

Ne cann ic naht on lacnunge 041
buton on þæs hælendes naman · ⁊ se þegen him cƿ̅ to ·

| Efne min ƿif is for manegū ƿintrū untrū · 043
þā ƿæs ælc læce-cræft ƿiðer-ræde oð þis ·

Nu gif ænig miht is on ðe · ge-opena hí mid ƿeorcū · 045

Apollonaris ða ⁊ƿyrde ⁊ cƿ̅ · 046
ge-openige god ælmihtig eoƿre heortena eagan ·
 ge on þone hælend gelyfan · þonne ge geseoð his ƿundra ·

He genam ða ðæs ƿifes hand · þas ƿord clypigende · 049

Arís nu on ðæs hælendes naman · ⁊ on hine gelyf · 050
⁊ ne sege þu heonon-forð  ænig sy his gelica ·

Heo aras þa sona andsund of þam bedde · 052
⁊ cƿ̅  nan god nære butan se hælend þe he embe bodade ·

Þa ƿundrode se þegn his ƿifes hælðe · 054
⁊ hi ealle sædon  se is soð god
þe sƿilce ƿundra macað · ⁊ se mæg on ge-feohte
þam sige forgifan · þe hine soðlice lufiað ·

He ƿearð þa gefullod mid his ƿife · ⁊ cildū · 058
⁊ eall his hyred on þæs hælendes naman ·
⁊ fela þæra [þære → þæra] hæðenra fengon to geleafan ·

Apollonaris þa ðær ƿunode mid him 061
on rauenna byrig · ⁊ bodode geleafan ·
⁊ manega gefullode ðæs folces meniu ·

Manega eac befæstan syððan hi gefullode ƿæron · 064
heora cild to lare þam soðfæstan bydele ·
⁊ godes geleafa ðær ƿeox · ⁊ ƿanode se hæðen-scype ·

Hƿæt se halga bisceop þa on ðære byrig ƿunode 067
ða tƿelf gear fullice · ⁊ gefullode þa leode ·
⁊ gelome heom [him → heom] mæssode · ⁊ mæsse-preostas gehadode ·
⁊ diaconas · ⁊ clericas · ⁊ dæghƿālice mid him
godes lof gefylde mid gastlicū sangum ·

On ðære byrig ƿæs sum þegn bonifacius gehaten · 072
se ƿearð færlice dumb · ⁊ his ƿif þa asende
to þam halgan bisceope · ⁊ bæd his geneosunge ·

Efne ða se bisceop eode to his huse · 075
⁊ an ƿif-man ƿæs ðær ƿod on his huse
| ⁊ se deofol clypode ⁊ cƿæð þurh þone ƿodan
to ðā halgan bisceope · ic gedó  man gebint ðe ·
handū ⁊ fotum · ⁊ heonon ðe sƿa tihð
of þysre byrig · ⁊ se bisceop ⁊ƿyrde ·

Adumba ðu deofol · ⁊ of hire geƿít · 081
⁊ ne spræc þu næfre eft þurh ænigne mann ·

Þa ge-ƿát se deofol of ðam ƿodan sona · 083
⁊ se bisceop eode þær bonifacius læg ·
dumb on his bedde · ⁊ gebæd for hine ðus ·

Drihten hælend crist þu ðe be-clysedest 086
þyses mannes muð ·  he ne moste leng
clypian to hæðen-gildū sƿylce him to fultume ·
ge-opena nu his muð  he mærsige þinne naman ·
⁊ gelyfe  þu eart lifigende god on ƿorulde ·

Hi cƿædon ða amen · ⁊ on ðære ylcan tide 091
ƿearð his tunge unbunden · ⁊ he blyssigende cƿæð ·

Nis nan oþer god ón to gelyfenne · 093
butan se ana þe ðes eadiga bodað ·

On þam ylcan dæge gelyfdon of þære leode on god · 095
ma ðonne fif hund manna micclū þancigende gode
⁊ þam halgan ƿere · þurh þone þe hi ƿurdon onlihte ·

Rufus ƿæs gehaten sū hæðen mund-bora 098
þe ða burh beƿiste · ða ƿearð his dohtor seoc ·

Þa sende se fæder sona to ðā bisceope · 100
⁊ sona sƿa he þyder com sƿa saƿlode  mæden ·

Hi ƿeopon ða ealle ðe þær-inne ƿæron · 102
⁊ se halga ƿer cƿ̅ · to hire fæder ðus ·

Ongin nu ƿel rufe ⁊ behat me mid aðe · 104
gif ðin dohtor nu hal bið ·  þu hire geðafige
 heo folgie criste · ⁊ ðu oncnæƿst nu his mihte ·

Rufus him ⁊ƿyrde · 107

Efne heo is nu dead · 107
ac gif ic ge-seo  heo eft gesund leofað ·
ic herige þonne godes mihte ⁊ heo hire hælende folgie ·

Mid þam ðe hi ealle ƿeopon þa eode he to ðam lice · 110
⁊ clypode mid | geleafan to criste · ⁊ cƿ̅ ·

Min god drihten hælend · þe minū lareoƿe petre 112
forgeafe his geƿilnunga sƿa hƿæt sƿa he geƿylnode æt ðe ·
arǽr nu ðis mæden of ðysū reðum deaðe ·
forðan þe heo is þin gesceaft · ⁊ nis nan god buton ðu ·

Heo arás þa sona · ⁊ mid hreame clypode · 116

Mære is se god þe ðes mann us bodað · 117
⁊ nis nan oðer god buton hé ana ·

Þa blissodon þa cristenan on cristes herunge · 119
⁊  mæden ƿearð gefullod ⁊ hire modor samod ·
⁊ eall heora hired samod · sume þreo hund manna ·
⁊ fela ðæra hæðenra fengon to ge-leafan ·

Se fæder sƿa ðeah rufus · for þæs caseres reðnysse · 123
ne dorste ge-openian  he on drihten gelyfde ·
ac he digellice lufode þone geleaffullan bisceop ·
⁊ mid ƿistum him þenode · ⁊ his dohtor ƿearð gehadod
to godes ðeoƿ-dome · ⁊ þurh-ƿunode mæden ·

Appollonaris þa ƿearð ge-ƿreged to þam casere 128
⁊ to ƿitnunge gelæd · ⁊ on þam ƿitum geandette
þæs hælendes naman · ⁊ sū hæðen mann
þe him sƿyðost onƿann aƿedde ðær-rihte ·
⁊ his lif ge-endode yfelū deaðe ·

Þa ƿoldon þa cristenan beƿerian þone halgan · 133
⁊ ofslogon þæra hæðenra sume tƿa hund manna ·

Se dema þa het lædan þone geleaffullan bisceop 135
into blindum cƿearterne · ⁊ on bendū healdan ·
⁊ him ætes forƿyrnan  he sƿa ateorode ·

Ac godes engel com to þam godes men nihtes · 138
⁊ hine gereordode ⁊ mid his ræde gehyrte
eallum onlocigendum · þe ðær on ymbhƿyrfte ƿæron ·

Hƿæt ða on þone feorðan dæg het se fore-sæda dema 141
gelædan ðone halgan on heardre racentage
feorr on ƿræc-sið · ferigende | on scipe ·

Þær ƿæs sum æðelboren man · atelice hreoflig · 144
þa axode se bisceop · ƿylt ðu beon hál ·

He cƿ̅ ic ƿylle · ⁊ him andƿyrde se halga bisceop; [sic @ Skeat] 146

Gelyf on hælend crist · ⁊ se hæðena him ⁊ƿyrde · 147
gif he me gehælð he bið min hælend god ·

Appollonaris ða hrepode þone untruman hreoflian 149
on ðæs hælendes naman · ⁊ he ƿearð hal sona
mid þam ðe he clypode cristes naman him to fultume ·

Þa aƿearp se gehæleda his hæðen-scype him frā · 152
⁊ gelyfde on ðone hælend · ⁊ mid geleafan ƿearð ge-fullod ·

Hit gelamp þa æfter fyrste ·  þa unge-leaffullan hæðenan 154
ge-bundon þone bisceop · ⁊ to ðære byrig rauenna
geleddon on bendū · ⁊ beoton hine ƿodlice ·

Ða ge-bæd hine se bisceop bealdlice to gode · 157
⁊ heora deofol-gild ƿearð to-ƿend · ⁊ heora templ to-ƿorpen ·

Þa gesaƿon ða hæðenan þæs halgan ƿeres mihte · 159
⁊ clypodon mid gehlyde · be ðam geleaffullan ƿere ·

Beo se ealda [←ealde] arleasa ardlice ofslagen · 161
þurh þone synd to-ƿorpene ða ƿuldor-fullan godas ·

Þa blissodon þa cristenan · ⁊ cƿædon mid geleafan · 163
 se ana is soð god þe sƿylce ƿundra ƿyrcð ·
þa betæhton þa hæðenan þone halgan ƿer to slege ·
sumū arleasum cƿellere se ƿæs geciged taurus ·
⁊ se taurus ge-samnode ða ceaster-geƿaran him to ·
⁊ axode þone halgan þurh hƿæs mihte he ge-fremode
þa ƿundorlican tacna ·  sƿa micel ƿerod him folgode ·

Appollonaris him ⁊ƿyrde · 170

Nis ðeos nan oðer miht 170
butan hælendes cristes · ⁊ ƿe habbað godes gife
on urū heortū · ⁊ þa betƿux oþrū spræcū
cƿ̅ se ylca taurus to þam arƿurðan ƿere ·

Ic hæbbe ænne sunu þe | ne ge-seah næfre dæges leoht · 174
gedó  he geseo on þines drihtnes naman [namen → naman] ·
⁊ ƿe sona gelyfað  he is soðlice god ·
elles ƿe ðe for-bærnað for ðinum deopū gyltū ·

Ða cƿ̅ se bisceop him to · 178

Cume se blinda to me · 178

Þa com se blinda him to · ⁊ he cƿ̅ mid geleafan · 179

On þæs hælendes naman geopena þin eagan 180
⁊ geseoh þurh hine · ⁊ he sona ƿearð hal
beorhte locigende · seðe blind ƿæs geboren ·

Hi ƿundrodon þa ealle · ⁊ anmodlice cƿædon 183
 se ƿære soð god þe sƿylce ƿundra ƿorhte ·
⁊ manega þa gelyfdon þurh ða mihte on god ·

Taurus þa brohte þone bisceop digellice · 186
of ðæs folces gehlyde to sumū his landa [lande → landa] ·
⁊ hine þær afedde feoƿer gear mid ƿistū ·

Syx mila frā rauenna · ⁊ hine sohton þa cristenan · 189
⁊ his lare hlyston mid geleafan georne ·

And [sic @ Skeat] ealle ða untruman þe hī oft to comon 191
ƿurdon gehælede · ⁊ ham gesunde cyrdon ·

Þa sendon ða hæðengildan mid hetelicum geðance 193
ærende to þam casere ·  he acƿellan hete
þone halgan bisceop ·  heora biggencgas ne ƿurdon
mid ealle adƿæscte · þurh ðone drihtnes bydel ·

Ða sende se casere sona him þis geƿrit · 197

Gif ænig man gremige ure godas dyrstiglice 198
gebete he ƿið hi · oððe he beo adræfed
aƿæg of ðære byrig · forðan þe hit ne bið na rihtlic
 ƿe ƿrecon ure godas · ac hi ƿrecað hi sylfe
gif hi beoð astyrode ·

Beoð ge gesunde · 202

Þa hét se burh-ealdor [→ burhge (for burge) ealdor] þone bisceop hī to gefeccan · 203
⁊ axode hine sona · hƿylcere eaƿfæstnysse he ƿære ·
sƿylce he cƿæde hƿæðer eart ðu cristen oððe hæðen ·

Se dema hatte demosten · ⁊ he ƿæs deofles biggencga · 206

Þa cƿ̅ se halga ƿer to þam hæðenan de|man · 207

Ic eom soðlice cristen · ⁊ scs̅ petrus me lærde · 208
⁊ he me hider asende to þissere ge-sæligan byrig ·
 ðurh þæs hælendes naman eoƿ hæl becume ·

Demosten þa ⁊ƿyrde ðam arƿurðan halgan · 211

Hƿæt sceall hit sƿa lang-sum · efne nu is se tima · 212
 ðu forlæte þine ydelnysse ⁊ lac ðā godū geoffrige ·

Appollonaris him ⁊ƿyrde · 214

Ic offrige me sylfne 214
for minū gastlicū bearnū þe ic hér gode gestrynde ·
⁊ sƿa hƿá sƿa hine ne gebit to þam heofonlican gode ·
se bið ecelice for-demed on þā ecan fyre ·
⁊ ða ðe on god gelyfað ⁊ mid geleafan beoð gefullode ·
þa habbað þa ecean reste · ⁊ unaƿendendlice ƿelan ·

Hƿæt ða demosten deoflice ƿearð gehát-hyrt · 220
⁊ betæhte þone halgan sumū hundredes ealdre
to healdenne on cƿearterne · oð he hine acƿealde ·

Se hundredes ealdor ƿæs ðam hæðenan bediglod · 223
⁊ ƿæs digellice cristen · ⁊ cƿ̅ to þam bisceope ·

Min fæder ic ðe bidde · ne beo þu sƿa hræd to deaðe · 225
forðan þe us is þin líf nyd-behefe git ·
ac far þe nu digellice þær ðu frið hæbbe ·
oþ ðises folces hatheortnyss hƿæt-hƿega beo gestylled ·

He eode ða nihtes  he his life geburge · 229
ac ða hæðenan ƿurdon ƿære his fare
⁊ hine gelæhton · ⁊ hine sƿa lange beoton
oð hi ƿendon  he ƿære dead ·

He ƿearð sƿa-þeah gebroht þurh his gebroðra þenunge 233
eft to ðam cristenū · ⁊ he anbidode on life
seofon niht fullice · ⁊ hi fægre tihte
to þam ecan life · ⁊ to geleafan georne ·

He cƿ̅ ic secge eoƿ  sƿára ehtnysse becumað 237
ofer þa cristenan for cristes naman ·
ac æfter | þære ehtnysse bið eft sybb forgifen ·
⁊ ða caseras bugað to cristes geleafan ·
⁊ ælc deofolgild bið adilegod mid ealle ·
sƿa  man freolice mot mærsian þone ælmihtigan god
geond ealne middan-eard · ⁊ him lác offrian ·
⁊ se ðe on geleafan þurhƿunað · se leofað á on ecnysse ·

Æfter ðyssere tihtinge · ⁊ oðrū manegum spræcū · 245
geƿát se halga ƿer of ƿorulde to gode ·
mid þam he á ƿunað on þære ecean eadignysse [ecan ƿuldre → ecean eadignysse] ·
⁊ his leorning-cnihtes ledon his lic arƿurðlice
on ane stænene þruh · ⁊ seo stod ƿið þone ƿeall ·

Tƿam læs ðryttig geara he ƿæs heora bisceop 250
on manegū ehtnyssum · þam ælmihtigan þeoƿigende ·
⁊ his edlean bið nu ende-leas forðy ·
mid þam ælmihtigan gode · þe on ecnysse rixað · AMEN ·