Treaty of Kars

From Wikisource
Jump to: navigation, search
Treaty of Kars  (1922) 
Governments of Turkey and the Soviet Union, unknown translator
The Treaty of Kars (Turkish: Kars Antlaşması, Russian: Карсский договор)

Treaty of friendship between Turkey and the Soviet Union.

Concluded in Kars, October 23, 1921
Ratified in Yerevan, September 11, 1922


Text in Russian[edit]

Правительства Социалистической Советской Республики Армении, Азербайджанской Социалистической Советской Республики и Социалистической Советской Республики Грузии, с одной стороны, и Правительство Великого Национального Собрания Турции - с другой, разделяя принципы братства наций и право народов на самоопределение, воодушевляемые желанием установить между ними постоянные сердечные взаимоотношения и непрерывную искреннюю дружбу, основанную на взаимных интересах обеих сторон, решили приступить к переговорам при участии Российской Социалистической Федеративной Советской Республики в целях заключения Договора о дружбе и назначила для сего своими уполномоченными:

Правительство Социалистической Советской Республики Армении: Асканаза Мравяна, Народного Комиссара по Иностранным Делам, Погоса Макинзяна, Народного Комиссара по Внутренним Делам;

Правительство Азербайджанской Социалистической Советской Республики: Бехбуда Шахтахтинского, Народного Комиссара Государственного Контроля;

Правительство Социалистической Советской Республики Грузии: Шалву Элиава, Народного Комиссара по Военным и Морским Делам, Александра Сванидзе, Народного Комиссара по Иностранным Делам и Народного Комиссара Финансов;

Правительство Великого Национального собрания Турции:

Кязима Карабекир-пашу, депутата Великого Национального Собрания от Адрианополя, Командующего Восточным фронтом, Вели-бея, депутата Великого Национального Собрания от Бурдура, Мухтар-бея, бывшего помощника Статс-секретаря общественных работ, Мемдуха Шевкет-бея, Полномочного Представителя Турции в Азербайджане;

Правительство Российской Социалистической Федеративной Советской Республики: Якова Ганецкого, Полномочного Представителя в Латвии,

Каковые после обмена полномочиями, найденными в надлежащей и законной форме, согласились о нижеследующем:

Статья 1

Правительство Великого Национального Собрания Турции и Правительства Социалистических Советских Республик Армении, Азербайджана и Грузии считают отмененными и не имеющими силы договоры, заключенные между государствами, ранее осуществлявшими свои суверенные права на территории, входящей ныне в состав территории Договаривающихся сторон, и касающиеся вышеупомянутых территорий. А равно и договоры, заключенные с третьими державами и касающиеся Закавказских Республик.

Считается установленным, что настоящая статья не применяется к Турецко-русскому договору, заключенному в Москве 16 марта 1921 (1337) года.

Статья 2

Договаривающиеся стороны соглашаются не признавать никаких мирных договоров или иных международных актов, к принятию которых понуждалась бы силою одна из них.

В силу этого Правительства Социалистических Советских Республик Армении, Азербайджана и Грузии соглашаются не признавать никаких международных актов, касающихся Турции и не признанных Национальным Правительством Турции, представленной ныне ее великим Национальным Собранием.

(Под понятием Турция в настоящем Договоре подразумеваются территории, включенные в Национальный Турецкий Пакт от 28 января 1920 (1336) года, выработанный и провозглашенный Оттоманской Палатой Депутатов в Константинополе и сообщенный прессе и всем государствам).

Со своей стороны, Правительство Великого Национального Собрания Турции соглашается не признавать никаких международных актов, касающихся Армении, Азербайджана и Грузии и не признанных соответствующими Правительствами этих стран, представленными ныне Советами Армении, Азербайджана и Грузии.

Статья 3

Правительства Социалистических советских Республик Армении, Азербайджана и Грузии, признавая режим капитуляций несовместимым с свободным национальным развитием всякой страны, равно как и с полным осуществлением ее суверенных прав, считают потерявшими силу и отмененными всякого рода функции и права, имеющие какое-либо отношение к этому режиму.

Статья 4

Северо-восточная граница Турции (согласно карте русского Генерального штаба масштабом 1/210000 - 5 верст в дюйме) определяется линией, которая начинается у деревни Сарп, расположенной на Черном море, проходит через гору Хедис-мта, линию водораздела горы Канны-даг; она следует затем по старым северным административным границам Ардаганского и Карсского санджаков по тальвегу рек Арпа-чай и Аракса до устья Нижнего Кара-су. (Подробное описание границ и вопросы, к ней относящиеся, определены в приложениях I и II и на прилагаемой карте, подписанной обеими Договаривающимися сторонами. В случае расхождения между текстом Договора и картой, решающее значение придается тексту.)

Подробное определение и проведение государственной границы в натуре, равно как и установка пограничных знаков производится смешанной пограничной комиссией с одинаковым числом членов от Договаривающихся сторон и с участием представителя РСФСР.

Приложение IV: карта.

Статья 5

Правительство Турции и Правительства Советской Армении и Азербайджана согласны, что Нахичеванская область на границах, указанных в приложении III настоящего Договора, образует автономную территорию под покровительством Азербайджана.

Статья 6

Турция соглашается уступить Грузии сюзеренитет над городом и портом Батум и территорией, лежащей к северу от границы, указанной в ст. 4 настоящего Договора и составляющей часть Батумского округа, при условии, что:

1) население местностей, указанных в настоящей статье, будет пользоваться широкой местной автономией в административном отношении, обеспечивающей каждой общине ее культурные и религиозные права, и население будет иметь возможность установить в указанных местностях земельный закон, соответствующий его пожеланиям;

2) Турции будет обеспечен свободный транзит всяких товаров, отправляемых в Турцию или из нее, через Батумский порт, беспошлинно, без учинения каких-либо задержек и без обложения их какими бы ни было сборами, с предоставлением Турции права пользоваться Батумским портом без взимания за то специальных сборов.

Для проведения в жизнь этой статьи будет немедленно после подписания настоящего Договора образована Комиссия из представителей заинтересованных сторон.

Статья 7

Правительство Социалистической Советской Республики Грузии и Правительство Великого Национального Собрания Турции соглашаются облегчить жителям пограничной зоны переход границы, при условии соблюдения таможенных, полицейских и санитарных правил, которые будут установлены по этому поводу Смешанной комиссией.

Статья 8

Правительство Социалистической Советской Республики Грузии и Правительство Великого Национального Собрания Турции, принимая во внимание необходимость для жителей пограничных местностей обеих стран пользоваться летними и зимними пастбищами, находящимися по другую сторону границы, согласились предоставить этим жителям право перехода через границу с их стадами и пользования обычными пастбищами.

Таможенные правила, равно как и полицейские, санитарные и другие мероприятия для перехода через границу будут установлены Смешанной комиссией.

Статья 9

Дабы обеспечить открытие проливов и свободу прохождения через них торговых судов всех народов, Турция и Грузия соглашаются передать окончательную выработку международного статута Черного моря и проливов будущей конференции из делегатов прибрежных государств. При условии, что вынесенные ею решения не нанесут ущерба полному суверенитету Турции, равно как и безопасности Турции и ее столицы Константинополя.

Статья 10

Договаривающиеся стороны обязуются не допускать образования или пребывания на своей территории организаций или групп, претендующих на роль правительства другой страны или части ее территории, равно как и пребывания групп, имеющих целью борьбу против другой страны.

Считается установленным, что под турецкой территорией, упомянутой в настоящей статье, подразумевается территория, находящаяся под непосредственным военным и гражданским управлением Правительства Великого Национального Собрания Турции.

Статья 11

На граждан обеих Договаривающихся сторон, находящихся на территории другой стороны, будут распространяться все права и обязанности, вытекающие из законов страны, в коей они находятся, за исключением обязанностей по национальной обороне, от коих они будут освобождены.

Вопросы, касающиеся семейного права, права наследственного и дееспособности граждан обеих сторон, также составляют исключение из постановлений настоящей статьи. Они будут разрешены особым соглашением.

Статья 12

Договаривающиеся стороны согласны применить принцип наибольшего благоприятствования к гражданам каждой из Договаривающихся сторон, пребывающим на территории другой стороны.

Настоящая статья не применяется к правам, предоставленным взаимно Советскими Республиками на своей территории гражданам союзных Советских Республик, равно как и к правам, предоставленным Турцией гражданам мусульманских государств, союзных Турции.

Статья 13

Всякий житель территорий, составлявших до 1918 г. часть России и признанных находящимися ныне под суверенитетом Турции, имеет право, если пожелает, выйти из турецкого гражданства, свободно покинуть Турцию и взять с собой свои вещи, свое имущество или их стоимость.

Равным образом, все жители территории, сюзеренитет над которой был Турцией уступлен Грузии*, имеют право, если пожелают, выйти из грузинского гражданства, свободно покинуть территорию Грузии и взять с собой свои вещи, свое имущество лил их стоимость.

Жители, упоминаемые в вышеуказанной статье, будут пользоваться месячной отсрочкой от воинской повинности с момента, с которого они в должной форме заявят о своем желании оставить упомянутые территории.

Статья 14

Договаривающиеся стороны обязуются заключить в течение 6-ти месяцев со дня подписания настоящего Договора специальные соглашения, касающиеся беженцев вой 1918-1920 гг.

Статья 15

Каждая из Договаривающихся сторон обязуется объявить немедленно после подписания настоящего Договора полную амнистию гражданам другой стороны за преступления и проступки, вытекающие из военных действий на Кавказском фронте.

Статья 16

Договаривающиеся стороны согласны в течение 2-х месяцев со дня подписания настоящего Договора возвратить бывших военнопленных и гражданских пленных, находящихся на территории одной из Договаривающихся сторон.

Статья 17

Для обеспечения непрерывности сношений между их странами Договаривающиеся стороны обязуются принять, по взаимному согласованию, все необходимые меры в целях сохранения и развития возможно скорее железнодорожных, телеграфных и иных средств сообщения, равно как и обеспечения свободного передвижения людей и товаров без всяких задержек.

Однако признается, что в отношении передвижения, въезда и выезда как путешественников, так и товаров, будут полностью применяться установленные в каждой из стран Договаривающихся сторон на этот счет правила.

Статья 18

В целях установления торговых сношений и регулирования всех экономических и финансовых или других вопросов, необходимых для укрепления дружественных отношений между Договаривающимися странами, немедленно после подписания настоящего Договора будет образована в Тифлисе Комиссия из представителей заинтересованных стран.

Статья 19

Договаривающиеся стороны обязуются заключить в течение 3-х месяцев со дня подписания настоящего Договора консульские конвенции.

Статья 20

Настоящий Договор, заключенный между Правительствами Армении, Азербайджана, Грузии и Турции, подлежит ратификации.

Обмен ратификационными грамотами состоится в Эривани в возможно ближайший срок.

Настоящий Договор вступит в силу с момента обмена ратификационными грамотами, за исключением статей 6, 14, 15, 16, 18 и 19, которые вступят в силу немедленно после подписания Договора.

В удостоверение изложенного вышеупомянутые уполномоченные подписали настоящий Договор и скрепили его своими печатями.

Составлено в пяти экземплярах в Карсе 13 октября 1921 (1337) года.

А. Мравян Кязим Карабекир

П. Макинзян Вели

Б.Шахтахтинский Мухтар

Ш. Элиава Мемдух Шевкет

А. Сванидзе

Ганецкий

ПРИЛОЖЕНИЕ I

Северо-восточная граница Турции установлена нижеследующим образом (согласно карте русского Генерального штаба, масштабом 1/210000-5 верст в дюйме):

Деревня Сарп на Черном море-гора Кара Шальвар (5014)-по водоразделу рек по направлению к Р. Ц. К северу от деревни В. Марадиди- пересекает Чорх к северу от деревни В. Марадиди и проходит севернее деревни Сабаур-гора Хедис-мта (7052)-гора Ква-кибе-деревня Кавтарети-линия водораздела гор Медзыбна-гора Герат-кесун(6468) - следуя по линии водораздела горы Корда (7910), выходит по западной части хребта Шавшетского к прежней административной границе бывшего Артвинского округа - проходя по линии водораздела горы Шавшетской, выходит на гору Сарычаи (Кара Исал) (8478) - перевал Квиральский - оттуда выходит на прежнюю административную границу бывшего Ардаганского округа у горы Канны-даг - оттуда, направляясь к северу до горы Тлил (Грманы) (8357) - следуя прежней границы Ардагана, выходит к северо-востоку от деревни Бадела, к реке Посхов-чай и следует по этой реке к югу до пункта севернее деревни Чанчах-там оставляет эту реку и, идя по водоразделу, выходит на гору Айрилян-баши (8512) - проходит по горам Келле-тапа (8463) и Харман-тапа (9709) - достигает горы Касрис-сери (9681) - отсюда следует по реке Карза-мет-чай до реки Куры - оттуда идет по тальвегу реки Куры до пункта, что к востоку от деревни Картанакев, где отходит от Куры, проходя по линии водораздела горы Кара-оглы (7259) - оттуда, разделяя на две части озеро Хазапин, выходит к высоте 7580 (7560), а оттуда к горе Гек-даг (9152) - Учь-Тапаляр (9783), где кончается граница с Грузией и начинается с Арменией: Тая-кала (9716) - вершина 9065, где покидает прежнюю границу Ардаганского округа и проходит по горам Бол. Ах-Баба (9973 или 9963-8838 или 8827-7602) - отсюда по рпямой линии к вершине 7518-проходя на восток от деревни Ибиш, затем к горе Кизил-даш (7439, или 7440, или 7490) - деревня Новый Кизил-даш, отсюда, следуя по реке, которая протекает через Новый Кизил-даш до ее изгиба, расположенного у северо-западу от Кара-Мамеда - следует по линии водораздела и выходит на реку Джамушбу-чай, расположенную к востоку от деревень: Далавер, Б. Кмлы и Тихнис через деревни Вартанлы и Баш-Шурагель - следуя по упомянутой реке, выходит к реке Арпа-чай к северу от Кялала, или Калали, - оттуда, следуя все время по тальвегу Арпа-чай, выходит к Арксу, следуя по тальвегу Аракса до деревни Урмия, где кончается граница с Арменией и начинается граница с Азербайджаном - следует затем по тальвегу Аракса до впадения в него Нижнего Кара-су, где кончается граница с Азербайджаном.

N. B. Разумеется, что граница следует по линиям водоразделов вышеуказанных высот.

А. Мравян Кязим Карабекир

П. Макинзян Вели

Б.Шахтахтинский Мухтар

Ш. Элиава Мемдух Шевкет

А. Сванидзе

Ганецкий

ПРИЛОЖЕНИЕ II

Принимая во внимание, что пограничная линия следует по тальвегам рек Арпа-чай и Аракса, как это указано в приложении I, Правительство Великого Национального Собрания Турции обязуется отодвинуть лишь линию блокгаузов на расстояние 8 верст от железной дороги Александрополь-Эривань в настоящем ее начертании в районе Арпа-чай и на расстояние 4 верст от вышеупомянутой железнодорожной линии в районе Аракса.

Линии, ограничивающие вышеупомянутые районы, указаны ниже: для зоны Арпа-чай-пункты А и Б, з 1, для зоны Аракса - в з 2.

I.Зона Арпа-чай

А) К юго-востоку от Вартанлы - к востоку от Узун-Килиса - через гору Бозяр (5096) - 5082 - 5047 - к востоку от Кармир-ванк - Учь-тапа (6578 или 5578) - к востоку от Араз-оглы к востоку от Ани - достигает Арпа-чай к западу от Еникей.

Б) Отходит от Арпа-чай к востоку от высоты 5019 - идет прямо к высоте 5481 - в четырех с половиной верстах к востоку от Кызыл-кула - в двух верстах к востоку от Боджалы - затем река Дигор-чай - следует вдоль этой реки до деревни Дуз-Кечут идет прямо к северу от развалин Кара-баг и выходит на Арпа-чай.

II.Зона Аракса

Прямая линия между Хараба-Алиджан и деревней Сулейман- Диза,

В зонах, ограниченных с одной стороны линией железной дороги Александрополь - Эривань и - с другой, линиями, расположенными на расстоянии 8 и 4 верст от вышеуказанной железнодорожной линии, Правительство Великого Национального Собрания Турции обязуется не возводить каких бы то ни было фортификационных укреплений (эти линии расстояния находятся вне вышеуказанных зон) и не содержать в них регулярных войск; однако оно сохраняет право иметь в вышеуказанных зонах войска, необходимые, для поддержания порядка, безопасности и для административных надобностей.

А. Мравян Кязим Карабекир

П. Макинзян Вели

Б.Шахтахтинский Мухтар

Ш. Элиава Мемдух Шевкет

А. Сванидзе

Ганецкий

ПРИЛОЖЕНИЕ III

Территория Нахичевани

Деревня Урмия - отсюда по прямой линии-станция Араздаян (оставляя ее за Социалистической Советской Республикой Армении)-затем пр прямой линии к горе Даш-бурун западной (3142)-линия водораздела горы Даш-бурун восточной (4108)-проходит через реку Джаанам-дараси у югу надписи Родн." (Булак) (юж.)-следует по линии водоразделов горы Багарсых (6607 или 6587) и отсюда следует по административной границе прежнего Эриванского округа и уезда Шаруро-Даралагез через высоту 6629 к горе Кемурлю-даг (6839 или 6930) и отсюда к высотам 3080-Саят-даг (10282) и восточная административная граница прежнего Нахичеванского округа.

English translation[edit]

The Government of the Grand National Assembly of Turkey, on the one side, and the Governments of the Socialist Soviet Republic of Armenia (SSRA), the Azerbaijan Socialist Soviet Republic (ASSR), and the Socialist Soviet Republic of Georgia (SSRG), on the other side,

Agreeing on the principle of the fraternity of the nations and on the right of the peoples to dispose freely of their destiny; desirous to establish cordial affinity and sincerely amicable relations between them, based upon reciprocal interest;

Have decided to enter into negotiations, with the participation of the Government of the Russian Socialist Federative Soviet Republic (RSFSR), to conclude a Treaty of Friendship and for this purpose have appointed as their plenipotentiaries:

The Government of the Grand National Assembly of Turkey:

Kiazim Kara Bekir Pasha, Deputy to the Grand National Assembly from Adrianople and Commander of the Eastern Front; Veli Bey, Deputy to the Grand National Assembly from Bordour; Mouhtar Bey, former Undersecretary of State for Public Works; Memdouh Shevket Bey, Turkish Plenipoteniary Representative in Azerbaijan;

The Government of the Socialist Soviet Republic of Armenia:

Askanaz Mravian, People's Commissar for Foreign Affairs; Poghos Makintsian, People's Commissar for Internal Affairs;

The Government of the Socialist Soviet Republic of Azerbaijan:

Behboud Shahtahtinskiy, People's Commissar for State Control

The Government of the Socialist Soviet Republic of Georgia:

Shalva Eliava, People's Commissar for War and Navy; Alexander Svanidze, People's Commissar for Foreign Affairs and People's Commissar for Finance;

The Government of the Russian Socialist Federative Soviet Republic:

Jacques Hanetzky, Plenipotentiary Representative in Lithuania,

Who, having communicated their powers that have been found to be in due form, have agreed as follows.

Article I
The Government of the Grand National Assembly of Turkey and the Governments of the Socialist Soviet Republics of Armenia, Azerbaijan, and Georgia consider as null and void the treaties concluded between the Governments which have previously exercised sovereign rights over territory actually forming part of the territory of the Contracting Parties and concerning the above-mentioned territories, as well as the treaties concluded with third states concerning the Transcaucaucasus Republics. It is understood that the Turkish-Russian Treaty signed in Moscow on March 16, 1921 (1337) will be exempted from the terms of this Article.

Article II
The Contracting Parties agree not to recognize any treaty of peace or other international act imposed upon one any of them against its will. In virtue of this agreement, the Governments of the Socialist Soviet Republics of Armenia, Azerbaijan and Georgia agree not to recognize any international act concerning Turkey which has not been recognized by the National Government of Turkey, actually represented by its Grand National Assembly. (By the term Turkey is meant, in the present Treaty, the territories included in the Turkish National Pact of January 28, 1920 (1336), developed and proclaimed by the Ottoman Chamber of Deputies in Constantinople and communicated to the press and to all States). For its part, the Government of the Grand National Assembly of Turkey agrees not to recognize any international act concerning Armenia, Azerbaijan, and Georgia that may not be by the respective Governments of these countries, actually represented by the Soviets of Armenia, Azerbaijan, and Georgia.

Article III
The Governments of the Socialist Soviet Republics of Armenia, Azerbaijan and Georgia, recognizing that the system of capitulations is incompatible with the free life of the national development of all countries, as well as with the full exercise of sovereign rights, consider as null and abrogate the exercise, in Turkey, of all offices and rights included in this system.

Article IV
The northeast border of Turkey (according to the map of the Russian General Staff, on a scale of 1:210000.5 verstes to the inch) is determined by the line which, beginnin at the village of Sarp on the Black Sea, passes by the Mt. Khedis Mga, the watershed line of at Mt. Shavshet- Mount Kana Dagh; from there, it always follows the former northern administrative borders of the sanjaks of Ardahan and Kars, the thalweg of the Arpachai River and that of the Arax as far as the mouth of the Nijni Kara Su river. (For details of the border and questions pertaining to it, see Annexes I and II and the map inclosed, signed by the two Contracting Parties. In the event of discrepancies between the text of the Treaty and the Map, the text of the treaty shall prevail over the map).

A mixed commission of delimitation, comprised of equal number of members, with the participation of a representative of the RSFSR, is directed to determine in detail and to establish the actual border of the state, and to erecte boundary markers. (Annex IV: the map). [not reproduced]

Article V
The Turkish Government and the Soviet Governments of Armenia and Azerbaijan are agreed that the region of Nakhichevan, within the limits specified by Annex III to the present Treaty, constitutes an autonomous territory under the protection of Azerbaijan.

Article VI
Turkey agrees to cede to Georgia suzerainty over the town and port of Batum, with the territory to the north of the frontier, indicated in Article IV of the present Treaty, which formed part of the district of Batum, on condition:

That the population of the localities specified in the present Article shall enjoy a greater measure of local administrative autonomy, that each community is guaranteed its cultural and religious rights, and that this population may introduce in the above-mentioned places an agrarian system in conformity with its own wishes.
That Turkey be assured free transit through the port of Batum for commodities and all materials destined for, or originating in, Turkey, without customs duties and charges, and with the right for Turkey to utilize the port of Batum without special charges. For the application of this Article, a commission of representatives of the interested Parties shall be created immediately after the signing of the present Treaty.

Article VII
The Government of the Grand National Assembly of Turkey and the Government of SSRG agree to facilitate the crossing of the border by the inhabitants of the bordering zones, on condition of the observance of the customs, police, and sanitary regulations which shall be established in this regard by a mixed commission.

Article VIII
The Government of the Grand National Assembly of Turkey and and the Government of SSRG consider that it is necessary for the inhabitants of the bordering districts of two countries to make use of summer and winter pastures on the other side of the border, and agree to accord to these inhabitants the right to cross the border with their animals and to avail themselves of the customary pasturage. Customs formalities, and police, sanitary, and other measures applying to border crossings shall be determined by a mixed commission.

Article IX
With the view to assuring the opening and free passage through the Straits for the commerce of all peoples, Turkey and Georgia agree to submit the definitive elaboration of the international regulations for the Black Sea and the Straits to a subsequent conference composed of delegates from the littoral states, unless the decisions there reached encroach upon the sovereignty and security of Turkey and of Constantinople, its capital.

Article X
The Contracting Parties agree not to admit upon their territories the formation or sojourn of organizations or groups pretending to assume the role of government of the other country or a part of its territory, nor the sojourn of groups having for their purpose war against the other country. It is clearly understood that the Turkish territory mentioned above in the present Article is the territory under the direct civil and military administration of the Grand National Assembly of Turkey.

Article XI
Nationals of each of the two Contracting Parties, residing in the territory of the other Party, shall be treated in accordance with the duties and obligations decreed by the laws of the country in which they reside, with the exception of those concerning the national defense, from which they shall be exempt. Questions of family right, inheritance, and legal capacity are also excepted in the present Article, and shall be settled by a special agreement.

Article XII
The Contracting Parties will apply the most favored nation rule to nationals of one of the Contracting Parties residing in the territory of the other. This Article does not affect the rights accorded reciprocally by the Soviet Republics to citizens of allied Soviet Republics on their territory, as well as to the rights accorded by Turkey to nationals of the Moslem states allied with Turkey.

Article XIII
All inhabitants of territory that was part of Russia before 1918, and over which the sovereignty of Turkey is affirmed, shall have the opportunity, if they desire to relinquish their Turkish nationality, to leave Turkey freely, taking with them their possessions and goods, or the proceeds of their sale. Likewise, all inhabitants of territory whose sovereignty has been ceded to Georgia by Turkey shall have the opportunity, if they desire to relinquish Georgian nationality, to leave the territory of Georgia freely, taking with them their possessions, goods, and capital.

The inhabitants mentioned in the above sentences shall be granted a deferment of one month from military service, beginning on the date on which they shall have signified in due form their intention of leaving the territories in question.

Article XIV
The Contracting Parties agree to conclude, within the period of six month from the signature of the present Treaty, special arrangements with regard to the refugees of the wars of 1918 and 1920.

Article XV
Each of the Contracting Parties agrees to promulgate, immediately after the signature of the present Treaty, a complete amnesty to citizens of the other Party for crimes and offenses committed during the course of the war on the Caucasian front.

Article XVI
The Contracting Parties agree to effect reciprocally, within the period of two months after the signature of the present Treaty, the repatriation of former military and civilian prisoners residing in the territory of one of the Contracting Parties.

Article XVII
In order to ensure the continuance of relations between their countries, the Contracting Parties agree to take, in a common agreement, all the measures necessary to maintain and develop as quickly as possible railway, telegraphic, and other communications, as well as to assure free transit of persons and commodities without any hindrance. It is understood, however, that the entry and departure of travelers and commodities will be governed by the full application of all the regulations established in this regard by each of the Contracting Parties.

Article XVIII
With a view to organizing commercial relations and regulating economic, financial, and other questions necessary to strengthen the friendly relations between the two countries, a commission of representatives from the interested countries shall convene at Tiflis immediately after the signature of the present Treaty.

Article XIX
The Contracting Parties agree to conclude consular conventions within the period of three months from the signature of the present Treaty.

Article XX
The present Treaty, concluded between the Governments of Turkey, Armenia, Azerbaijan, and Georgia, shall be subject to ratification. The exchange of ratifications shall take place at Yerevan within the shortest possible time.

The present Treaty shall enter into force immediately after the exchange of the acts of ratification, exception being made to Articles VI, XIV, XVI, XVIII, and XIX, which enter into force immediately after the signature of the Treaty.

ANNEX I
Northeast Frontier (follows verbatim Annex 1(a) of the Turkish-Russian Treaty of March 16, 1921)
The northeast border of Turkey is fixed as follows (according to the map of the Russian General Staff, on a scale of 1:210,000.5 verstes to the inch):

The village of Sari on the Black Sea, Mt. Kara-Shalvar (5014), crosses Chorokh to the north from the village of Maradidi, passes to the north of Sabur, Mt. Khedis Mga (7052), Mt. Kva-Kibe, village of Kavtareli, line of watershed Medzibna Mountain and Mt. Great-Kessun (6468), follows the line of the watershed Mt. Korda (7910), goes along the western part of the ridge Shavshet to the administrative border of the former Artvin district, goes to the Mt. Sari Chai (Kara-Issal) (8478), summit of the mountain Kviral, then follows the administrative border of the former Ardahan district by Mt. Kana-Dagh, thence, turning to the north, goes to Mt. Tlil (Grmani) (8357), and following the former border of Ardahan, goes to the northeast of the village of Badela, to the river Poskov-Chai, and follows to the south aling this river to a point to the north of the village of Chap Chakh, then it leaves the river, follows the watershed to Mt. Airlian-Bashi, goes over the Mts. Kella-Tana (9709), reaches Mt. Kasris-Seri (9681), and follows along the river Karzamet Chai until it reaches the river Kura, thence it goes along the line of the watershed of Mt. Kara-Ogli (7259), whence, dividing in two parts Lake Khazapin, it goes to the elevation 7580, then to Mt. Geg-Dagh (9152), goes over Mt. Uch-Tapoylar (9783), and Mt. Taila-Kala (9716), ridge 9065, where it leaves the border of the former Ardahan district and passes over the Mts. B. Akh Barba (9963), 8828 (8827), 7602, goes to the east of the village of Ibish, reaches elevation 7518, and then Mt. Kizil Dash (7439) (7440), village of New Kizil-Dash (Kizel-Dash), passes to the west from the Karamemeda, goes to the river Jambushu Chai (which is to the east of the village of Delaver, B. Kikli, and Tikhnis), and through the village of Vartanli and Bashi-Shuragel; following the above-named river, it goes to the river Arpa Chai to the north of Kayalala, from there follows all the time the thalweg of the river Arpa Chai and arrives at the river Araxes, following its thalweg to the mouth of the river Lower Kara Su.

ANNEX II
Withdrawal of Troops in Arpa-Chai and Araxes Regions (follows verbatim Annex 1(b) of the Turkish-Russian Treaty of March 16, 1921)

Taking into consideration that the border line, as it is shown in Annex I, is the thalwegs of the rivers Arpa Chai and Araxes, the Government of the Grand National Assembly undertakes to remove the line of block-houses to the distance of 8 versts from the Alexandropol-Yerevan railway line in the district of the Arpa Chai river, and to the distance of 4 versts from the above-named railway in the district of the river Araxes. The lines which enclose the above-named districts are shown below: the district of the river Arpa Chai at sections (a) and (b) of Paragraph 1, and the district of the river Araxes in Paragraph 2.

Paragraph 1: District of the river Arpa Chai

(a) To the southeast from Vartanli, to the east from Uzun-Kilisa over Mt. Bozyar (5096), 5082-5047, to the east from Karmir-Vaik-Uch-Tapa (5578), to the east from Arzaz Oghlu, to the east from Ani, reaches Arpa Chai to the west from Yeni-Ki.

(b) Leaves Arpa Chai to the east from elevation 5019, goes straight to elevation 5481, at the distance of 4.5 versts, to the east from Kizil Kula at 2 versts, to the east from Bojali, and then the river Digor Chai, follows along this river to the village of Duz-Kechut, and goes straight to the north from the ruins of Karabat and to Arpa Chai.

Paragraph 2: District of the river Araxes

A straight line between Kharaba Alijan and the village of Suleiman (Diza).

In the districts bordered on one side by the line of the Alexandropol-Yerevan railway and on the other by the lines which are 8 and 4 versts from the above-named railway, the Government of the Grand National Assembly undertakes not to build any fortification and not to keep the regular army except the number which is essentially necessary for the maintenance of order and security. Those lines are not in the above-named districts.

ANNEX III
Territory of Nakhichevan

Village of Ourmia, from there by a straight line to the Azerdaian station (leaving it to SSRA), then by a straight line to Ms. Dash-Burun west (3142), watershed of Mt. Dash-Burun east (4108), crosses the river Kyahaanam-Darassi to the south of the inscription "Rodne" (Boulakh) (South), following the watershed of Mt. Bgarsik (6607) or (6587), and from there follows the administrative border of the former districts of Erivan and of Sharur, Daralagyaz, by the elevation 6629 to the mountain Kemurlu Dagh (6839) or (6930), and from there to the elevation 3080, Sayat Dagh (7868), village Kurt Kulag (Kyurt Kulak), Mt. Gamessur Dagh (8160), elevation 8022, Kuri Dagh (10,181), and the eastern administrative border of the former district of Nakhichevan.

Armenian text[edit]

Հայկական ՍՍՀ-ի, Ադրբեջանական ՍՍՀ-ի ու Վրացական ՍՍՀ-ի մի կողմից եւ մյուս կողմիցՙ Թուրքիայի միջեւ, ՌՍՖՍՀ-ի մասնակցությամբ Կարսում կնքված բարեկամության պայմանագիրը

13 հոկտեմբերի, 1921թ., Թարգմանություն ռուսերենից

Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության, Ադրբեջանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության եւ Վրաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության կառավարությունները մեկ կողմից եւ Թուրքիայի Ազգային Մեծ Ժողովի կառավարությունը մյուս կողմից, ընդունելով ազգերի եղբայրության սկզբունքները եւ ճանաչելով ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը, առաջնորդվելով նրանց միջեւ մշտական ջերմ փոխհարաբերություններ եւ փոխադարձ շահերի վրա հիմնված անխախտ, անկեղծ բարեկամություն հաստատելու ցանկությամբՙ որոշեցին սկսել բանակցություններ Ռուսաստանի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Սովետական Հանրապետության մասնակցությամբ...

Հոդված 1.

Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարությունը եւ Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի Սովետական Սոցիալիստական հանրապետությունների կառավարություններն անվավեր եւ ուժը կորցրած են համարում այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել են ներկայումս պայմանավորվող կողմերի տարածքի մեջ մտնող տարածքում առաջներում իրենց սուվերեն իրավունքները իրականացրած պետությունների միջեւ, եւ որոնք վերաբերում են վերոհիշյալ տարածքներին, անվավեր եւ ուժը կորցրած են համարվում նաեւ երրորդ տերությունների կողմից կնքված եւ Անդրկովկասի հանրապետություններին վերաբերող պայմանագրերը:

Համարվում է որոշված, որ սույն հոդվածը չի վերաբերում 1921 (1337) թ. մարտի 16-ին Մոսկվայում կնքված Ռուս-թուրքական պայմանագրին:

Հոդված 2.

Պայմանավորվող կողմերը համաձայնում են չճանաչել ոչ մի հաշտության պայմանագիր կամ միջազգային որեւէ այլ ակտ, եթե կողմերից մեկին ուժով են հարկադրում այն ընդունել:

Այդ պատճառով Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի ՍՍՀ-ների կառավարությունները համաձայնում են չճանաչել որեւէ միջազգային ակտ, որը վերաբերում է Թուրքիային եւ ճանաչված չէ Թուրքիայի ազգային կառավարության կողմից, որը ներկայումս ներկայացված է նրա Ազգային Մեծ Ժողովով:

(Սույն Պայմանագրում Թուրքիա հասկացության տակ հասկացվում են այն տարածքները, որոնք մտցված են 1920 թ. (1336թ.) հունվարի 28-ի թուրքական Ազգային ուխտի մեջ, որը Կ. Պոլսում մշակել եւ հռչակել է Դեպուտատների օսմանյան պալատը եւ հաղորդել մամուլին ու բոլոր պետություններին):

Իր կողմից Թուրքիայի Ազգային Մեծ Ժողովի կառավարությունը համաձայնում է չճանաչել որեւէ միջազգային ակտ, որը վերաբերում է Հայաստանին, Ադրբեջանին ու Վրաստանին եւ ճանաչված չէ այդ հանրապետությունների համապատասխան կառավարությունների կողմից, որոնք ներկայումս ներկայացված են Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի Սովետական կառավարություններով:

Հոդված 3.

Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի Սովետական Սոցիալիստական հանրապետությունների կառավարությունները, ընդունելով, որ կապիտուլյացիաների ռեժիմը համատեղելի չէ որեւէ երկրի ազատ ազգային զարգացման, ինչպես նաեւ նրա սուվերեն իրավունքների լիակատար իրագործման հետ, գտնում են, որ այդ ռեժիմին որեւէ ձեւով առնչվող բոլոր ֆունկցիաներն ու իրավունքները կորցրել են իրենց ուժը եւ համարվում են վերացված:

Հոդված 4.

Թուրքիայի հյուսիսարեւելյան սահմանը (ըստ ռուսական գլխավոր շտաբի 1/210000 մասշտաբով քարտեզի, 1 դյույմը 5 վերստ է) որոշվում է գծով, որն սկսվում է Սեւ ծովի ափին գտնվող Սարպ գյուղի մոտ, անցնում Խեդիս-մթա սարով, Կաննի-դաղ լեռան ջրբաժանով, ապա Արդահանի եւ Կարսի սանջակների նախկին հյուսիսային վարչական սահմաններով, Արփա-չայ, Արաքս գետերի ջրհոսի հունովՙ մինչեւ Ստորին Կարա-սու: (Սահմանների մանրամասն նկարագրությունը եւ դրան առնչվող հարցերը սահմանված են 1-ին եւ 2-րդ հավելվածներում եւ պայմանավորվող երկու կողմերի ստորագրած կից քարտեզում: Պայմանագրի տեքստի եւ քարտեզի տարբերության դեպքում վճռական նշանակությունը տրվում է տեքստին):

Բնության մեջ պետական սահմանի մանրամասն որոշումը եւ անցկացումը, ինչպես նաեւ սահմանային նշանների տեղադրումը իրականացնում է սահմանային խառը հանձնաժողովըՙ Պայմանավորվող կողմերի հավասար թվով անդամներով եւ ՌՍՖՍՀ-ի ներկայացուցչի մասնակցությամբ:

Հոդված 5.

Թուրքիայի կառավարությունը եւ Հայաստանի ու Ադրբեջանի Սովետական կառավարությունները համաձայնում են, որ Նախիջեւանի մարզը սույն պայմանագրի 3-րդ հավելվածում նշված սահմաններով ձեւավորում է ինքնավար տարածք Ադրբեջանի խնամակալության ներքո:

Հոդված 10.

Պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են թույլ չտալ իրենց տարածքներում այնպիսի կազմակերպությունների կամ խմբերի ստեղծում կամ ներկայություն, որոնք ունեն մյուս երկրի կամ նրա տարածքի մի մասի կառավարության դերն ստանձնելու հավակնություն, հավասարապես նաեւ այնպիսի խմբերի ներկայություն, որոնց նպատակն է պայքարել պայմանավորվող մյուս կողմի դեմ:

Համարվում է որոշված, որ սույն հոդվածում հիշատակված թուրքական տարածքի տակ հասկացվում է այն տարածքը, որը գտնվում է Ազգային Մեծ Ժողովի կառավարության զինվորական եւ քաղաքացիական անմիջական կառավարման ներքո:

Հոդված 11.

Պայմանավորվող երկու կողմերի այն քաղաքացիների վրա, որոնք գտնվում են մյուս կողմի տարածքում, կտարածվեն հյուրընկալող երկրի օրենքներից բխող բոլոր իրավունքներն ու պարտականությունները, բացառությամբ ազգային պաշտպանության պարտականությունների, որոնցից նրանք կազատվեն:

Պայմանավորվող կողմերի քաղաքացիների ընտանեկան իրավունքին, ժառանգության իրավունքին եւ իրավունակությանը վերաբերող հարցերը նույնպես բացառվում են սույն հոդվածի որոշումներից: Դրանք կորոշվեն հատուկ համաձայնագրով:

Հոդված 12.

Պայմանավորվող կողմերը յուրաքանչյուրի տարածքում գտնվող մյուս կողմի քաղաքացիների նկատմամբ կկիրառեն առավելագույն բարենպաստման ռեժիմը:

Հոդված 13.

Մինչեւ 1918 թվականը Ռուսաստանի մի մասը կազմած եւ այժմ Թուրքիայի սուվերենության տակ գտնվող տարածքների յուրաքանչյուր բնակիչ, եթե ցանկանա, ունի թուրքական քաղաքացիությունից դուրս գալու, Թուրքիայից ազատորեն հեռանալու եւ սեփական իրերը, գույքը կամ դրանց արժեքը իր հետ վերցնելու իրավունք:

Հոդված 15.

Պայմանավորվող կողմերից յուրաքանչյուրը պարտավորվում է սույն Պայմանագրի ստորագրումից անմիջապես հետո հայտարարել մյուս կողմի քաղաքացիների լիակատար ներում այն հանցագործությունների եւ հանցանքների համար, որոնք բխել են Կովկասյան ռազմաճակատում տեղի ունեցած պատերազմական գործողություններից:

Հոդված 17.

Պայմանավորվող կողմերն իրենց երկրների միջեւ հաղորդակցությունների անընդհատությունն ապահովելու համար պարտավորվում են փոխադարձ համաձայնությամբ ձեռք առնել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները այն նպատակով, որպեսզի պահպանվեն եւ հնարավորինս արագ զարգանան երկաթուղային, հեռագրական եւ հաղորդակցության մյուս միջոցները, ինչպես նաեւ այն նպատակով, որպեսզի առանց որեւէ կասեցման ապահովվեն մարդկանց եւ ապրանքների ազատ փոխադրումները:

Սակայն համարվում է, որ ճանապարհորդների եւ ապրանքների փոխադրման, մուտքի եւ ճանապարհման վերաբերմամբ լիովին կգործադրվեն պայմանավորվող երկրներից յուրաքանչյուրում այդ մասին սահմանված կանոնները:

Հոդված 18.

Առեւտրական հարաբերություններ հաստատելու եւ բոլոր տնտեսական, ֆինանսական ու պայմանավորվող երկրների բարեկամական հարաբերությունների ամրապնդման համար անհրաժեշտ մյուս հարցերը կարգավորելու նպատակով սույն Պայմանագրի ստորագրումից անմիջապես հետո Թիֆլիսում կստեղծվի շահագրգռված երկրների ներկայացուցիչներից կազմված հանձնաժողով:

Հոդված 19.

Պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են սույն Պայմանագրի ստորագրման օրից հաշված 3 ամսվա ընթացքում կնքել հյուպատոսական կոնվենցիաներ:

Հոդված 20.

Սույն Պայմանագիրը, որ կնքված է Թուրքիայի, Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի կառավարությունների միջեւ, ենթակա է վավերացման:

Վավերագրերի փոխանակումը տեղի կունենա Երեւանում հնարավոր մոտ ապագայում:

Սույն Պայմանագիրն ուժի մեջ կմտնի վավերագրերի փոխանակման պահից, բացառությամբ 6,14,15,16,18 եւ19 հոդվածների, որոնք ուժի մեջ կմտնեն անմիջապես պայմանագրի ստորագրումից հետո:

Ի վավերացումն շարադրյալիՙ հիշատակված լիազոր անձինք ստորագրեցին սույն Պայմանագիրը եւ հաստատեցին իրենց կնիքներով:

Սույն Պայմանագիրը կազմված է հինգ օրինակից, Կարսում 1921 (1337) թվականի հոկտեմբերի 13-ին:

Ա. ՄՌԱՎՅԱՆ Պ. ՄԱԿԻՆՑՅԱՆ Բ. ՇԱԽԹԱԽԹԻՆՍԿԻ Շ. ԷԼԻԱՎԱ Ա. ՍՎԱՆԻՁԵ ԳԱՆԵՑԿԻ

ՔՅԱԶԻՄ ԿԱՐԱԲԵՔԻՐ ՎԵԼԻ ՄՈԻԽԹԱՐ ՄԵՄԴՈՒՀ ՇԵՎՔԵԹ

This is a translation and has a separate copyright status from the original text. The license for the translation applies to this edition only.
Original:
This work is in the public domain in the U.S. because it is an edict of a government, local or foreign. See § 206.01 of the Compendium II: Copyright Office Practices. Such documents include "judicial opinions, administrative rulings, legislative enactments, public ordinances, and similar official legal documents."

These do not include works of the Organization of American States, United Nations, or any of the UN specialized agencies. See Compendium II § 206.03 and 17 U.S.C. 104(b)(5).


Nuvola apps important.svg
A non-American governmental edict may still be copyrighted outside the U.S. Similar to {{PD-in-USGov}}, the above U.S. Copyright Office Practice does not prevent U.S. states or localities from holding copyright abroad, depending on foreign copyright laws and regulations.
 
Translation: