75%

Ælfric's Lives of Saints/EXvin

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
Ælfric's Lives of Saints by Ælfric, translated by Walter W. Skeat
Martyrdom of St. Vincent


xi. kal. febr. passio sancti vincentí martyris.

| On ispánian lánde þære spéoniscan léode · 001
ƿæs se halga martir þe hatte uincentius
to menn geboren · ⁊ mid his mágū (fægere) afedd ·
on mycclum (þeaƿum) cristen* cristen-dóme · ⁊ he (eac) on cristes láre
ƿel þéonde ƿæs · oððæt he ƿearð ge-hádod
to halgum (ercan) diácone · þā helende þeoƿiende
mid þā mǽran bisceope ualérium ·
se ƿæs þa mære láreoƿ on ispánian lánde ·
sƿá sƿá seo gerecednysse us segð on lédenū geréorde ·
þa árás seo ehtnys þæra arleasra cƿelleræ
ƿíde geond þas ƿorld ƿódlice sƿiðe
on-géan cristes geléafan · ⁊ on-géan þa cristenan menn (ðe god lufedon)
forþan þe se deofol ƿolde adƿæscan þone geleáfan
mid þā mycelam (sic) ehtnessū · ⁊ þā ormétū ƿítū ·
ac sƿa man má of-slóh þara martira þá ·
sƿá þær má ge-lyfdon þyrh þa mycclan ƿundra
þe þa halgan geƿorhtan · þurh þæs hélendes mihte ·
forþā þe soða geléafa þæs soðfestan godes
ne byð næfre adƿæsced · þurh þa deofollican ehtnysse ·
ac byð sƿiðor ge-éacnod sƿa sƿa us segað (ure) béc ·

On þā dagū ƿæs þa sum héretoga ƿælhreoƿ 021
datianus ge-hátan sƿiðe hetol éhtere
on anre heafod-byrig on þā fore-sædan lánde ·
þe begeat | æt þā cásere  hé acƿellan moste
þa halgan cristenan menn mid mislícū ƿitum ·

Hī geúþe þa se cásere sƿa sƿa us cyþað bec · 026
 se ƿælhreoƿa ehtere þone anƿeald hæfde ·
 he moste acƿellan þa cristenan (men) mid ƿítū ·
for-þā-þe hí begen ƿǽron mid bealoƿe afyllede ·
(⁊) criste(s) ƿiðer-ƿinnan mid ƿódlicre reðnysse ·

Hƿæt þa datianus se deofollica cƿellere 031
on þā anƿealde þe he under-fangen hæfde ·
ge-cydde his ƿódnysse ofer þa cristenan menn ·
⁊ began to dreccenne mid dyrstigū anginne
þa halgū bisceopas · ⁊ þa ge-hádodan preostas (⁊ þa diacones) ·

Ƿolde ǽrest þa heafod-men þæs halgan geleafan 036
mid ƿítū ofer-sƿíðan ·  he syððan mihte
þa læssan ofer-cuman ⁊ frā heora geléafan gebígan ·

Þa éfste se bisceop ⁊ se eadiga 039
uincentius to þā æðelan martir-dóme ·

Þóhtan  [þæt @ Skeat] hí ƿúrdon ƿítodlice gesælige · 041
gif hí mid est-fulnesse éardlice under-féngon
þone ƿuldor-fullan cyne-helm · heora martyr-dómes
þurh þa ándætnysse þæs hælendes ge-leáfan ·

Datianus þa se deofollica éhtere 045
hét gebringan þa halgan gebúndene mid rácenteagū
into ánre burig · ⁊ hí begen (het) be-lucan
on leoht-léasum cƿeárterne ·

(⁊) Lét hí liggan sƿa 048
on mete-leaste (sƿiðe) micclū ge-héfegode
mid þā héardan ísene · hópode  hi scéolde
þurh þa ƿíta abúgan frā godes ge-leafan ·

Æft̅ langsumū fyrste he hét hí gebringan hī to · 052
ƿende  hí ƿǽron mid þā ƿítū for-numene ·
⁊ mid þære mete-leaste | miht-lease gedóne ·
ƿolde hi geƿítnian mid márū [→máran] ƿítū ·
 hí sƿa eaðelice ge-éndian ne scéoldan ·

Hi cómon þa begen mid bliðū (mode ⁊ mid fægerū) andƿlitū 057
⁊ ansundū lichamū · to þā geleafleasan déman ·
⁊ he ƿearð of-ƿundrod  hí ƿǽron ansunde
⁊ fægeres híƿæs on fulre mihte ·
⁊ axode þa ƿeard-men hu-meta hí dorston
hí sƿa ƿel fédan mid ƿistū ⁊ dréncū ·
hí cƿǽdon  hí hym on naþor ne dydon

He ne mihte na to-cnáƿæn  crist sylf hí afedde · 063
⁊ be-fran þa mid graman þone fore-sǽdan bisceop · (þus axian)

Eala þu ualerius ic þe be-frine nu · 065
hƿæt dest þu mid þā  þu durre ƿinne
ongéan þone cásere (oððe ongein us) sƿilce þurh éaƿfæstrnysse ·
ac [→Ac] þe bisceop ne [→nolde] ge-andƿearde þā ƿælhreoƿū sƿa hraðe
forþan þe god ƿólde  he ƿúrde ofer-sƿiðed
þurh þone diacon (vincenti᷒) on þā martir-dóme
þe þa gearo ƿæs to þā ƿuldorfullan sige ·
⁊  se man-fulla mihte eac to-cnaƿan
 se bisceop mihte mid gebyldū (⁊ godū) geléafan
his ƿíta for-seon ·

Þa ða he ƿearð ofer-sƿíðed 074
þurh þone diacon mid his (leofan) drihtnes ge-leafan [→mihte].

Þa cƿæð uincentius to þā árƿyrðam (sic) bisceope (þus) · 076
(la leof ealdor ge)andƿeard þā árleasan mid anrædū geléafan ·
 his ƿódnys sƿa ƿurðe to-brut ·
mid ealdor-dome ures drihtnes (soðlice) mihte ·

Seo ylce nǽdre spécð nu þurh þises arleasan muð · 080
þe þa frū-sceapenan men (Adā ⁊ éuan) gefúrn for-lǽrde ·
⁊ mid niðfullū ándan hī be-nǽmde þæs ƿuldres
þe hī god forgeaf (on neorxna ƿange) gif hi hī gehýrsumodon ·

He ne ge-earnode nánes ƿuldres · 084
ne he ne ƿunode on soðfæstnesse ·
ac þone deað þe he sencte þā frū-sceapenū mannū ·
þone he dránc ǽrest hī sylfū to bealoƿe ·

Ƿinne he ƿiþ me on þisū ge-ƿinne nú · 088
⁊ he ƿið me feohte on his feondlicū trúƿan ·
⁊ he ge-syhð soðlice  | ic sƿyþor mǽg ·
þone ic beo ge-ƿítnod þonne he þe ƿít-naþ ·

Forþan þe he sylf sceal sƿærran ƿítu þroƿian · 092
⁊ he byð ofer-sƿiðed on minre gesƿéncednysse ·

Þa geangsumode (bealh hine) [over geangsumode] sona se árleasa datianus · 094
⁊ cƿæð to his gingrū ⁊ to his ƿitnerū þus ·

For-læteð þysne bisceop ⁊ ge-bringaþ on ƿítū 096
uincentiū þone ƿiðer-coran þe us mid ƿórdū sƿa tynð ·
ahóð hine (ic háte) on þære héngene · ⁊ hételice astreccað
ealle his lima ·  þa líþa hī to-gaan ·

Þa ge-fæstnodon þa cƿelleras þone cristes þegn 100
on þære héardan héngene · ⁊ hine hetelice tihton
sƿa sƿa man ƿeb tiht · ⁊ se ƿæl-hreoƿa hī cƿ̅ to ·

Hƿæt segst þu nu uincentius · hƿæt þing þe be þe sylfuum 103
⁊ be þinū earman lichaman on þysū laþū ƿítū ·

Se halga ƿér þa cƿæþ to þā ƿælhreoƿan þus · 105

Þises ic ge-ƿilnode ⁊ geƿiscte ǽfre · 106
nis me nan þing leofre  me on mínū life getimode ·
⁊ þu sƿiðost ge-þƿærlæcst mínes sylfes geƿilnunge ·
nelle ic  þu ge-sƿíce · Forþan þe ic sylf gearo eom
ƿítu to ðroƿienne · for þam ƿuldor-fullan drihtne ·
nelle ic  ðu ƿanige mín ƿuldor for gode (⁊ míne gesælða) ·
⁊ þonne þú me ƿítnast · þu bist sylf ge-ƿítnod ·

Datianus þa deofollice yrsode (⁊ ƿæs grā on his mode) 113
⁊ be-gan to sleanne sƿiðe mid gyrdū
his agene ƿitneras þe þone halgan ƿitnodon
 hi sƿiðor sceolde hine ge-sƿǽncan ·

Se halga ƿer þa cƿæþ · 117

Nu þu ge-ƿrecst on hī 117
ða ƿítu þe ic þroƿige for þinre ƿælhreoƿnysse ·
sƿilce þu sylf ƿille ge-ƿrecen me on hī ·

He hrymde þa sƿiðor ⁊ mid reðnysse grymetode (sƿa leo) · 120
⁊ gyt sƿiðor ƿedde sleande his cƿelleras
mid saglū ⁊ mid gyrdū · het hi sƿiðor ƿitnian
| þone halgan ƿer on þære hengene ·
þohte  he mihte his mod ahnexian
þurh þa ormætan ƿíta · ac he ƿann on idel ·
forþan þe hi ateorodon on þære tintregunge ·
 hi leng ne mihton þone martir geƿitnian ·
⁊ he anræde þurh-ƿunode on þā ƿitū sƿa þeah ·

Datianus þa axode mid ǽblæcū andƿlitan 129
his reðan ( ) cƿelleras · þus cƿeðende hī to ·

Hƿær is nú eoƿer miht ⁊ eoƿer (⁊ eoƿer) mǽgen becumen · 131
ne on-cnáƿe ic eoƿere hánda þe ǽfre hétole ƿæran ·
sƿa oft sƿa ge ge-ƿitnodon þa ðe ƿǽron for-scyldegode ·
oþþe þurh man-slihte(s) oððe þurh morþ-dǽda ·
oððe þurh dry-cræft · oððe dyrne forliger ·
æfre ge ge-ƿyldon mid ƿítū hi ealle ·
⁊ hi heore díglan dǽda éoƿ bedýrnan ne mihton ·

Ac ge nu ne magon þusne mann ofer-sƿiðan 138
 he húru súƿige on þys᷒ scearpū ƿitū ·

Þa smércode se halga ƿer ⁊ to þā hetolan (datian᷒ þus) cƿæð · 140
þis is  aƿriten is ƿitodlice on godes ǽ ·
 ða ge-sceondan ne geseoþ ne þa gehýrendan ne ge-hýrað ·

Drihten crist ic andette þæs ælmihtigan fæder sunu 143
mid þā halgan gáste anne soðne god ·

Ac ƿítna me gyt sƿiðor for þissere soðan andetnysse 145
 ðu on eallū þingū þe ofer-sƿiðedne on-cnáƿe ·

Datianus þa cƿæþ · to þā drihtnes cyþere 147
ge-milsa þe sylfū ⁊ ne a-myr þine geoguþe
⁊ þin lif ne ge-scyrt · on þisū suslū þus ·
 þu húre æt-berste þisū heardū ƿitū
huru nu æt ende þeah þu ær noldest ·

Uincenti᷒ him cƿæþ to mid cénū ge-leafum þus · 152
ne ondræde ic (me) þine ƿítu ne þine ƿælhreoƿan tintrego ·
ac ic sƿiðor ondræde  þu ge-sƿican ƿylle
þinre reðnusse ⁊ sƿa me gemiltsian ·

Dacian᷒ [sic @ Skeat] þa hét hine gedon of þære héngene · 156
⁊ hine | eft ahón on heardū gealgan sona
⁊ hine man þa sƿáng ⁊ mid saglū béot ·
⁊ mid blysū ontende his bare líc eall
astrehtū limū · ac his geleafa sƿa-þeah (ne atéorode)
on his drihtenes andetnysse æfre þurh-ƿunede ·

Man ledde to his breostū (feoƿer) brade ísene clútas 162
sƿiðe gloƿende  hit sang ongean ·
⁊ hi þa téartan ƿíta mid ƿítū ge-éacnodon ·
⁊ his ærran ƿúnda mid ƿúndū of-settan ·
⁊ into his innoðū hine geƿúndodon ·
sƿa  on his lichaman nan dǽl ne be-láf
þe nǽre ge-ƿundod on ðære ƿítnunge (soðlice) ·

Hī fleóƿ þa  blod (út) ofer ealne þone lichaman · 169
⁊ hī (eac) se innoþ eac geopenode ongean ·
⁊ his liþa (eall) to-slupon on þā laðum tintregū ·

Ac he eall þis for-bǽr mid bliþū andƿlitan 172
⁊ mid (godes) strangū gaste on godes andetnysse
to þā hélende clypiende þe he on gelyfde ·

Ƿala ƿá cƿæþ datian᷒ ƿe synd ofer-sƿiðede · 175

Ac secaþ nu ic bidde an blind cƿeartærn 176
þær nan leoht ne mage inn · ⁊ on þā myclū þeostrū
streƿiað geond eall tobrocene tigelan
scéarpe ge-écgode · ⁊ þær-on astreccaþ
þysne ƿiðer-coran ·  he hine beƿendan
frā ƿite to ƿíte ⁊ symble geareƿe habbe ·

Belúcað hine þonne fæste þæt he licge þær ána 182
leohtes bedæled on þā laðū bedde ·
secgað me sƿa sona sƿa ge on-cnaƿaþ
 he cucu ne byð ·

⁊ Þa cƿelleras sƿa dydon · 185
ge-brohton þone halgan ƿer on þā blindan cƿearterne ·
⁊ be-sǽton hine syððan · ƿakigende ·

Mid þā ðe þa ƿeard-men ƿurdon on slǽpe · 188

Þa com þær heofonlic leoht in-to þā halgan ƿére 189
on þā blindan cƿeartearne sƿilce (an) beorht sunbéam ·
⁊ hī ƿearð gebed|dod mid hnescre beddinge (sƿiðe ǽnlice) ·
⁊ he sylf þa sang his sealmes bliðe
his drihten heriende mid incundre heortan ·

(þa ða ƿeardmen aƿocan) Þa ƿundrode þa ƿeard-men þæs ƿynsuman leohtes 194
sƿiðe afyrhte for þā færlican tácne.
þa cƿæþ se halga ƿer of þā heofonlican leohte ·
ne beo ge afyrhte · ic heō [sic @ Skeat] nu gefréfrod
mid engellicre þenunge · gað in ⁊ sceaƿiað (hu me is)
ge gebrohten me on þrystū · ⁊ ic blissige nu on leohte ·
mine bendas sund to-lýsede · ⁊ ic blissige mid sange ·

Ic eom nu gestrangod ⁊ hnesce under-streoƿod · 201
ƿundriað þises  se þe ƿurðaþ god
mid soþre andetnesse ·  he sige-fæst byþ æfre ·

Cyþaþ nu ardlice eoƿerū arleasan hlaforde 204
hƿilces leohtes ic brúce · ⁊ hƿilcere beddinge ·
 he gyt mage asmeagan sū (þing) syllic ƿíte
to mínū ƿuldre (ic bidde) ne ƿanige he nán þing
þæs þe (he) mínū martirdóme mage to ƿuldre becuman ·
his mildheortednesse ane ic me ondrǽde sƿiðost
 he beo aƿend sƿilce he ƿille (me ge) mildscian ·

Hi cyddon þa þis þā hétolan cƿellere · 211
⁊ he ƿearð geangsumod (on his mode) [se árleasa datianus]
⁊ ǽblæce on nebbe cƿæþ hī to andsƿare ·

Hƿæt mage ƿe hī mare dón nu ƿe synd ofer-sƿiðede [→ofer-cumene] · 214

Berað hine nu ic bidde (ut) of þā blindan cƿærterne 215
to suman softan bedde  he (mage) sƿa hine (ge)reste ·
nelle ic hine ƿýrcan ƿuldor-fulran gyt ·
gif he on þā ƿítū geƿitnod ateorað ·

Hí hine (namon ⁊) þa bæran bliþelice on æarmun (sic) 219
þe hine ær ƿitnodon on þā ƿælhreoƿū tintregū ·
⁊ hí his fét cystun · ⁊ his flóƿende blód
geornlice gaderoden hī sylfū to hǽle ·
⁊ geleddon hine | sƿá on þā softan bedde
sƿa sƿa se arlesa hét ⁊ for-léetan (sic) hine sƿa ·

Hit gelámp þa sona æft̅ litlum fyrstū · 225
 se halga (diacon) geƿát of ƿorlde to gode
mid sige-fæstū martirdóme ofer-sƿiðdū deofle
to þam ecan ƿuldre mid þā ƿel-ƿillendan drihtene ·
  he þā be-het eallū þe hine lufiað
⁊ þā þe his ge-leafan healdaþ oð ende ·

Datian᷒ þa cƿæþ se deofollica cƿelleræ 231
of-sceamod sƿa-þeah · gif ic ofer-sƿiðan [→ofer-cumen] ne mihte
hine ǽr cucene · ic hine ƿitnige (þus) deadne ·

Aƿyrpað nu his líc on anū ƿidgillū felda · 234
fugelū to ǽse · ⁊ fúlū hundū to mete ·
⁊ þā ƿild(e d)eorum · ⁊ his ƿælhreoƿan þegnas sƿa dydon ·
sona ge-feredan  lic to þā feldan middan ·
⁊ hit þar aƿurpon ƿildeorū (⁊ fugelū) to mete ·

Hit gelamp þa sona þur[h] godes fore-sceaƿunge 239
 an sƿeart hrém þær fleah sona to ·
⁊ be-ƿerode  lic ƿið þa ƿildan fugelas
⁊ hi ealle afligde mid his fiðerū aƿeg ·
⁊ eac þa reðan deor mid his on-rǽsum ·

Se ælmihtiga god þe þe Eliam his ƿitegan 244
þurh þone sƿeartan hrǽm asende hƿilon mete · (on þā ƿestene ðe he onƿunode)
⁊ hine þa afedde (ðær) þur þæs fugelas þenunge
sƿa sƿa on cyninga bocū fulcuð is be þā ·
þe ylca (god) ge-heold nú þæs halgan ƿeres lic
þurh þæs hrēmes ƿeardunge ƿið þa oðre fugelas ·

Þis ƿearð eft gecydd þā arleasan datiane · 250
⁊ he þa ge-angsumod þus cƿæþ ·
ne mæg ic hine ofer-sƿiðan forðon sƿa deadne ·
sƿa ic his sƿiðor ehte mid sƿiðlicre ehtnysse ·
sƿa ic hine sƿiðor ƿyrce ƿuldor-fulran symle ·

Ac gif þeorðe (sic) ne mæg þone mann forniman · 255
be hé besenced on | sælicum yðū ·
 ús sƿa oft ne sceamige for his anes sige
on manna gesihþum · þe hit eall geseoð · (⁊ ƿiton)
beo he huru be-diglod on þære deopen sǽ ·

Be he be-siƿod on anū sæcce mid hefegū [→hefiegū] stanū · 260
⁊ aƿurpað hine on þære ƿidgillan sǽ ·
þā fixū to mete þeah þe þa fugelas noldon ·

Ða reþan cƿelleras þa raþe sƿa dydon 263
aƿurpan þæs halgan lic on þære ƿidgillan sǽ ·
mid þā hefegum [→hefiegū? →hefiegum?] stanū · sƿa sƿa hi hét þe déma
 he huru ne sceolde [e not printed] þære sǽ æt-berstan ·
þeah þe hé þære eorðan æror æt-burste ·
(ða hig sƿa gedon hæfdon. sƿa ðe déma hi hét)
⁊ reoƿan hī hāƿeard mid healicre blisse ·

Ac (soðlice) þæs halgan ƿeres lic þurh þes hælendes mihte · 269
to þā strande be-cō ærþā þe hi stopon on land ·
⁊ on þā ceosole ge-læg · oð  sū geleafful ƿudeƿa
sƿutele gebicnunge be þā under-feng
hƿær se halga lichama læg on þā strande
be-ƿorpen mid þā (sand) ceosole þurh þa sǽlican yþa ·
sƿilce he be-byrged ƿære þurh godes ƿissunge ·

His lic ƿearð þa geferod to geleaffulre cyrcan 276
mid mycelre arƿyrðnesse · ⁊ þar on innan bebyriged ·
⁊ his halgan ban ƿúrdon ƿíde to-dælede ·
⁊ mid mycelre lufe hi man ƿyrðaþ ge-hƿær
sƿa sƿa us secgað béc for his soðan geleafan
þā hælende to lofe þe leofað á on ęcnesse · amen.