Poem of Judith

From Wikisource

Jump to: navigation, search
Poem of Judith
Usually referred to simply as "Judith". Written in Anglo-Saxon, with the oldest manuscript dating c. 1000. The poem is at least partially incomplete in the original Old English.


      tweode
gifena in ðys ginnan grunde.       Heo ðar ða gearwe funde
mundbyrd æt ðam mæran þeodne,       þa heo ahte mæste þearfe,
hyldo þæs hehstan deman,       þæt he hie wið þæs hehstan brogan

gefriðode, frymða waldend.       Hyre ðæs fæder on roderum
torhtmod tiðe gefremede,       þe heo ahte trumne geleafan
a to ðam ælmihtigan.       Gefrægen ic ða Holofernus
winhatan wyrcean georne       ond eallum wundrum þrymlic
girwan up swæsendo.       To ðam het se gumena baldor

ealle ða yldestan ðegnas;       hie ðæt ofstum miclum
ræfndon, rondwiggende,       comon to ðam rican þeodne
feran, folces ræswan.       þæt wæs þy feorðan dogore
þæs ðe Iudith hyne,       gleaw on geðonce,
ides ælfscinu,       ærest gesohte.

Hie ða to ðam symle       sittan eodon,
wlance to wingedrince,       ealle his weagesiðas,
bealde byrnwiggende.       þær wæron bollan steape
boren æfter bencum gelome,       swylce eac bunan ond orcas
fulle fletsittendum;       hie þæt fæge þegon,

rofe rondwiggende,       þeah ðæs se rica ne wende,
egesful eorla dryhten.       ða wearð Holofernus,
goldwine gumena,       on gytesalum,
hloh ond hlydde,       hlynede ond dynede,
þæt mihten fira bearn       feorran gehyran

hu se stiðmoda       styrmde ond gylede,
modig ond medugal,       manode geneahhe
bencsittende       þæt hi gebærdon wel.
Swa se inwidda       ofer ealne dæg
dryhtguman sine       drencte mid wine,

swiðmod sinces brytta,       oðþæt hie on swiman lagon,
oferdrencte his duguðe ealle,       swylce hie wæron deaðe geslegene,
agotene goda gehwylces.       Swa het se gumena aldor
fylgan fletsittendum,       oðþæt fira bearnum
nealæhte niht seo þystre.       Het ða niða geblonden

þa eadigan mægð       ofstum fetigan
to his bedreste       beagum gehlæste,
hringum gehrodene.       Hie hraðe fremedon,
anbyhtscealcas,       swa him heora ealdor bebead,
byrnwigena brego,       bearhtme stopon

to ðam gysterne,       þær hie Iudithðe
fundon ferhðgleawe,       ond ða fromlice
lindwiggende       lædan ongunnon
þa torhtan mægð       to træfe þam hean,
þær se rica hyne       reste on symbel

nihtes inne,       nergende lað,
Holofernus.       þær wæs eallgylden
fleohnet fæger       ymbe þæs folctogan
bed ahongen,       þæt se bealofulla
mihte wlitan þurh,       wigena baldor,

on æghwylcne       þe ðær inne com
hæleða bearna,       ond on hyne nænig
monna cynnes,       nymðe se modiga hwæne
niðe rofra       him þe near hete
rinca to rune gegangan.       Hie ða on reste gebrohton

snude ða snoteran idese;       eodon ða stercedferhðe,
hæleð heora hearran cyðan       þæt wæs seo halige meowle
gebroht on his burgetelde.       þa wearð se brema on mode
bliðe, burga ealdor,       þohte ða beorhtan idese
mid widle ond mid womme besmitan.       Ne wolde þæt wuldres dema

geðafian, þrymmes hyrde,       ac he him þæs ðinges gestyrde,
dryhten, dugeða waldend.       Gewat ða se deofulcunda,
galferhð gumena ðreate      
bealofull his beddes neosan,       þær he sceolde his blæd forleosan
ædre binnan anre nihte;       hæfde ða his ende gebidenne

on eorðan unswæslicne,       swylcne he ær æfter worhte,
þearlmod ðeoden gumena,       þenden he on ðysse worulde
wunode under wolcna hrofe.       Gefeol ða wine swa druncen
se rica on his reste middan,       swa he nyste ræda nanne
on gewitlocan.       Wiggend stopon

ut of ðam inne       ofstum miclum,
weras winsade,       þe ðone wærlogan,
laðne leodhatan,       læddon to bedde
nehstan siðe.       þa wæs nergendes
þeowen þrymful,       þearle gemyndig

hu heo þone atolan       eaðost mihte
ealdre benæman       ær se unsyfra,
womfull, onwoce.       Genam ða wundenlocc
scyppendes mægð       scearpne mece,
scurum heardne,       ond of sceaðe abræd

swiðran folme;       ongan ða swegles weard
be naman nemnan,       nergend ealra
woruldbuendra,       ond þæt word acwæð:
"Ic ðe, frymða god       ond frofre gæst,
bearn alwaldan,       biddan wylle

miltse þinre       me þearfendre,
ðrynesse ðrym.       þearle ys me nu ða
heorte onhæted       ond hige geomor,
swyðe mid sorgum gedrefed.       Forgif me, swegles ealdor,
sigor ond soðne geleafan,       þæt ic mid þys sweorde mote

geheawan þysne morðres bryttan;       geunne me minra gesynta,
þearlmod þeoden gumena.       Nahte ic þinre næfre
miltse þon maran þearfe.       Gewrec nu, mihtig dryhten,
torhtmod tires brytta,       þæt me ys þus torne on mode,
hate on hreðre minum."       Hi ða se hehsta dema

ædre mid elne onbryrde,       swa he deð anra gehwylcne
herbuendra       þe hyne him to helpe seceð
mid ræde ond mid rihte geleafan.       þa wearð hyre rume on mode,
haligre hyht geniwod;       genam ða þone hæðenan mannan
fæste be feaxe sinum,       teah hyne folmum wið hyre weard

bysmerlice,       ond þone bealofullan
listum alede,       laðne mannan,
swa heo ðæs unlædan       eaðost mihte
wel gewealdan.       Sloh ða wundenlocc
þone feondsceaðan       fagum mece,

heteþoncolne,       þæt heo healfne forcearf
þone sweoran him,       þæt he on swiman læg,
druncen ond dolhwund.       Næs ða dead þa gyt,
ealles orsawle;       sloh ða eornoste
ides ellenrof       oðre siðe

þone hæðenan hund,       þæt him þæt heafod wand
forð on ða flore.       Læg se fula leap
gesne beæftan,       gæst ellor hwearf
under neowelne næs       ond ðær genyðerad wæs,
susle gesæled       syððan æfre,

wyrmum bewunden,       witum gebunden,
hearde gehæfted       in hellebryne
æfter hinsiðe.       Ne ðearf he hopian no,
þystrum forðylmed,       þæt he ðonan mote
of ðam wyrmsele,       ac ðær wunian sceal

awa to aldre       butan ende forð
in ðam heolstran ham,       hyhtwynna leas.
Hæfde ða gefohten       foremærne blæd
Iudith æt guðe,       swa hyre god uðe,
swegles ealdor,       þe hyre sigores onleah.

þa seo snotere mægð       snude gebrohte
þæs herewæðan       heafod swa blodig
on ðam fætelse       þe hyre foregenga,
blachleor ides,       hyra begea nest,
ðeawum geðungen,       þyder on lædde,

ond hit þa swa heolfrig       hyre on hond ageaf,
higeðoncolre,       ham to berenne,
Iudith gingran sinre.       Eodon ða gegnum þanonne
þa idesa ba       ellenþriste,
oðþæt hie becomon,       collenferhðe,

eadhreðige mægð,       ut of ðam herige,
þæt hie sweotollice       geseon mihten
þære wlitegan byrig       weallas blican,
Bethuliam.       Hie ða beahhrodene
feðelaste       forð onettan,

oð hie glædmode       gegan hæfdon
to ðam wealgate.       Wiggend sæton,
weras wæccende       wearde heoldon
in ðam fæstenne,       swa ðam folce ær
geomormodum       Iudith bebead,

searoðoncol mægð,       þa heo on sið gewat,
ides ellenrof.       Wæs ða eft cumen
leof to leodum,       ond ða lungre het
gleawhydig wif       gumena sumne
of ðære ginnan byrig       hyre togeanes gan,

ond hi ofostlice       in forleton
þurh ðæs wealles geat,       ond þæt word acwæð
to ðam sigefolce:       "Ic eow secgan mæg
þoncwyrðe þing,       þæt ge ne þyrfen leng
murnan on mode.       Eow ys metod bliðe,

cyninga wuldor;       þæt gecyðed wearð
geond woruld wide,       þæt eow ys wuldorblæd
torhtlic toweard       ond tir gifeðe
þara læðða       þe ge lange drugon."
þa wurdon bliðe       burhsittende,

syððan hi gehyrdon       hu seo halige spræc
ofer heanne weall.       Here wæs on lustum.
Wið þæs fæstengeates       folc onette,
weras wif somod,       wornum ond heapum,
ðreatum ond ðrymmum       þrungon ond urnon

ongean ða þeodnes mægð       þusendmælum,
ealde ge geonge.       æghwylcum wearð
men on ðære medobyrig       mod areted,
syððan hie ongeaton       þæt wæs Iudith cumen
eft to eðle,       ond ða ofostlice

hie mid eaðmedum       in forleton.
þa seo gleawe het,       golde gefrætewod,
hyre ðinenne       þancolmode
þæs herewæðan       heafod onwriðan
ond hyt to behðe       blodig ætywan

þam burhleodum,       hu hyre æt beaduwe gespeow.
Spræc ða seo æðele       to eallum þam folce:
"Her ge magon sweotole,       sigerofe hæleð,
leoda ræswan,       on ðæs laðestan
hæðenes heaðorinces       heafod starian,

Holofernus       unlyfigendes,
þe us monna mæst       morðra gefremede,
sarra sorga,       ond þæt swyðor gyt
ycan wolde,       ac him ne uðe god
lengran lifes,       þæt he mid læððum us

eglan moste;       ic him ealdor oðþrong
þurh godes fultum.       Nu ic gumena gehwæne
þyssa burgleoda       biddan wylle,
randwiggendra,       þæt ge recene eow
fysan to gefeohte.       Syððan frymða god,

arfæst cyning,       eastan sende
leohtne leoman,       berað linde forð,
bord for breostum       ond byrnhomas,
scire helmas       in sceaðena gemong,
fyllan folctogan       fagum sweordum,

fæge frumgaras.       Fynd syndon eowere
gedemed to deaðe,       ond ge dom agon,
tir æt tohtan,       swa eow getacnod hafað
mihtig dryhten       þurh mine hand."
þa wearð snelra werod       snude gegearewod,

cenra to campe.       Stopon cynerofe
secgas ond gesiðas,       bæron sigeþufas,
foron to gefeohte       forð on gerihte,
hæleð under helmum,       of ðære haligan byrig
on ðæt dægred sylf.       Dynedan scildas,

hlude hlummon.       þæs se hlanca gefeah
wulf in walde,       ond se wanna hrefn,
wælgifre fugel.       Wistan begen
þæt him ða þeodguman       þohton tilian
fylle on fægum;       ac him fleah on last

earn ætes georn,       urigfeðera,
salowigpada       sang hildeleoð,
hyrnednebba.       Stopon heaðorincas,
beornas to beadowe,       bordum beðeahte,
hwealfum lindum,       þa ðe hwile ær

elðeodigra       edwit þoledon,
hæðenra hosp.       Him þæt hearde wearð
æt ðam æscplegan       eallum forgolden,
Assyrium,       syððan Ebreas
under guðfanum       gegan hæfdon

to ðam fyrdwicum.       Hie ða fromlice
leton forð fleogan       flana scuras,
hildenædran,       of hornbogan,
strælas stedehearde;       styrmdon hlude
grame guðfrecan,       garas sendon

in heardra gemang.       Hæleð wæron yrre,
landbuende,       laðum cynne,
stopon styrnmode,       stercedferhðe,
wrehton unsofte       ealdgeniðlan
medowerige;       mundum brugdon

scealcas of sceaðum       scirmæled swyrd,
ecgum gecoste,       slogon eornoste
Assiria       oretmæcgas,
niðhycgende,       nanne ne sparedon
þæs herefolces,       heanne ne ricne,

cwicera manna       þe hie ofercuman mihton.
Swa ða magoþegnas       on ða morgentid
ehton elðeoda       ealle þrage,
oðþæt ongeaton       ða ðe grame wæron,
ðæs herefolces       heafodweardas,

þæt him swyrdgeswing       swiðlic eowdon
weras Ebrisce.       Hie wordum þæt
þam yldestan       ealdorþegnum
cyðan eodon,       wrehton cumbolwigan
ond him forhtlice       færspel bodedon,

medowerigum       morgencollan,
atolne ecgplegan.       þa ic ædre gefrægn
slegefæge hæleð       slæpe tobredon
ond wið þæs bealofullan       burgeteldes
werigferhðe       hwearfum þringan,

Holofernus.       Hogedon aninga
hyra hlaforde       hilde bodian,
ærðon ðe him se egesa       on ufan sæte,
mægen Ebrea.       Mynton ealle
þæt se beorna brego       ond seo beorhte mægð

in ðam wlitegan træfe       wæron ætsomne,
Iudith seo æðele       ond se galmoda,
egesfull ond afor.       Næs ðeah eorla nan
þe ðone wiggend       aweccan dorste
oððe gecunnian       hu ðone cumbolwigan

wið ða halgan mægð       hæfde geworden,
metodes meowlan.       Mægen nealæhte,
folc Ebrea,       fuhton þearle
heardum heoruwæpnum,       hæfte guldon
hyra fyrngeflitu,       fagum swyrdum,

ealde æfðoncan;       Assyria wearð
on ðam dægeweorce       dom geswiðrod,
bælc forbiged.       Beornas stodon
ymbe hyra þeodnes træf       þearle gebylde,
sweorcendferhðe.       Hi ða somod ealle

ongunnon cohhetan,       cirman hlude
ond gristbitian,       gode orfeorme,
mid toðon torn þoligende.       þa wæs hyra tires æt ende,
eades ond ellendæda.       Hogedon þa eorlas aweccan
hyra winedryhten;       him wiht ne speow.

þa wearð sið ond late       sum to ðam arod
þara beadorinca,       þæt he in þæt burgeteld
niðheard neðde,       swa hyne nyd fordraf.
Funde ða on bedde       blacne licgan
his goldgifan       gæstes gesne,

lifes belidenne.       He þa lungre gefeoll
freorig to foldan,       ongan his feax teran,
hreoh on mode,       ond his hrægl somod,
ond þæt word acwæð       to ðam wiggendum
þe ðær unrote       ute wæron:

"Her ys geswutelod       ure sylfra forwyrd,
toweard getacnod       þæt þære tide ys
mid niðum neah geðrungen,       þe we sculon nyde losian,
somod æt sæcce forweorðan.       Her lið sweorde geheawen,
beheafdod healdend ure."       Hi ða hreowigmode

wurpon hyra wæpen of dune,       gewitan him werigferhðe
on fleam sceacan.       Him mon feaht on last,
mægeneacen folc,       oð se mæsta dæl
þæs heriges læg       hilde gesæged
on ðam sigewonge,       sweordum geheawen,

wulfum to willan       ond eac wælgifrum
fuglum to frofre.       Flugon ða ðe lyfdon,
laðra lindwerod.       Him on laste for
sweot Ebrea       sigore geweorðod,
dome gedyrsod;       him feng dryhten god

fægre on fultum,       frea ælmihtig.
Hi ða fromlice       fagum swyrdum,
hæleð higerofe,       herpað worhton
þurh laðra gemong,       linde heowon,
scildburh scæron.       Sceotend wæron

guðe gegremede,       guman Ebrisce;
þegnas on ða tid       þearle gelyste
gargewinnes.       þær on greot gefeoll
se hyhsta dæl       heafodgerimes
Assiria       ealdorduguðe,

laðan cynnes.       Lythwon becom
cwicera to cyððe.       Cirdon cynerofe,
wiggend on wiðertrod,       wælscel on innan,
reocende hræw.       Rum wæs to nimanne
londbuendum       on ðam laðestan,

hyra ealdfeondum       unlyfigendum
heolfrig herereaf,       hyrsta scyne,
bord ond bradswyrd,       brune helmas,
dyre madmas.       Hæfdon domlice
on ðam folcstede       fynd oferwunnen

eðelweardas,       ealdhettende
swyrdum aswefede.       Hie on swaðe reston,
þa ðe him to life       laðost wæron
cwicera cynna.       þa seo cneoris eall,
mægða mærost,       anes monðes fyrst,

wlanc, wundenlocc,       wagon ond læddon
to ðære beorhtan byrig,       Bethuliam,
helmas ond hupseax,       hare byrnan,
guðsceorp gumena       golde gefrætewod,
mærra madma       þonne mon ænig

asecgan mæge       searoþoncelra;
eal þæt ða ðeodguman       þrymme geeodon,
cene under cumblum       on compwige
þurh Iudithe       gleawe lare,
mægð modigre.       Hi to mede hyre

of ðam siðfate       sylfre brohton,
eorlas æscrofe,       Holofernes
sweord ond swatigne helm,       swylce eac side byrnan
gerenode readum golde,       ond eal þæt se rinca baldor
swiðmod sinces ahte       oððe sundoryrfes,

beaga ond beorhtra maðma,       hi þæt þære beorhtan idese
ageafon gearoþoncolre.       Ealles ðæs Iudith sægde
wuldor weroda dryhtne,       þe hyre weorðmynde geaf,
mærðe on moldan rice,       swylce eac mede on heofonum,
sigorlean in swegles wuldre,       þæs þe heo ahte soðne geleafan

to ðam ælmihtigan;       huru æt þam ende ne tweode
þæs leanes þe heo lange gyrnde.       ðæs sy ðam leofan drihtne
wuldor to widan aldre,       þe gesceop wind ond lyfte,
roderas ond rume grundas,       swylce eac reðe streamas
ond swegles dreamas,       ðurh his sylfes miltse.